null Beeld

OmbudsmanEdwin Kreulen

Tijd dat ‘in’ het feitelijk onjuiste ‘op’ vervangt wanneer het over Urk gaat

Er is van alles aan de hand ‘op Urk’, meldt Trouw dit jaar veertig keer. Maar de gemeente is allang geen eiland meer en de Urker geen compleet andere mensensoort.

De kwestie

Journalisten ervaren er agressie, de burgemeester zit in een spagaat en de leden van een van de kerkgemeenschappen radicaliseren er. Waar gebeurt dit allemaal? ‘Op Urk’ meldt de dubbele pagina in de krant van afgelopen dinsdag acht keer. In een van deze vermeldingen draait het om het citaat van de burgemeester: “Op Urk gebeuren dingen.” Eén keer gebruikt de binnenlandredacteur in dit stuk een ander voorzetsel: “In Urk bleef het stil.”

De zaterdag daarvoor beschrijft een van de redacteuren religie & filosofie in zijn column hoe hij Urk bezoekt, omdat hij de kerk weleens wilde zien die had aangekondigd zich niet langer aan de coronaregels te houden. In het weekeinde zal blijken dat bij deze kerk een journalist wordt aangevallen. Deze redacteur beschrijft zijn reis en gebruikt ook ‘op Urk’ maar als hij er is aangekomen, spreekt hij over ‘in Urk’.

Ook eerder heeft Trouw het over ‘op Urk’. Het dorp krijgt ruime aandacht, zoals in een interview in oktober vorig jaar met een Belgische journalist die een boek schreef over de tijd die hij ‘op Urk’ woonde. Deze auteur schetst een streng klimaat met afkeer van landelijke regels, maar ook voor hem ongekende burenhulp.

De journalist op wie afgelopen weekeinde werd ingereden verklaart in Trouw zijn motief om naar Urk af te reizen: “Voor het gevoel van de rest van Nederland kom ik daar gewoon verhaal halen.”

Dit jaar haalde Urk al veertig keer de krant, vrijwel altijd in negatieve zin en met vermelding van het aparte karakter van het dorp.

De standpunten

Een lezer protesteert tegen de formulering ‘op Urk’. Het dorp was inderdaad ooit een eiland, maar na de inpoldering niet meer, en die is toch al in 1942 voltooid. Het is de lezer niet ontgaan dat Urkers aan hun eigen identiteit hechten en zelf nog wel deze formulering gebruiken. Hij vermoedt dat ze dit eilandgevoel inzetten om ‘boven de wet te staan’. De schade daarvan was deze week te zien bij de aanvaringen met journalisten, maar eerder bijvoorbeeld door het in brand steken van een teststraat. Waarom gebruiken ook serieuze media nog de formulering ‘op Urk’, vraagt de lezer zich af.

De redacteur religie & filosofie die het dorp bezocht, gebruikte de term in navolging van een collega die hier vaak over schreef. Dat hij, eenmaal aangekomen in het dorp, sprak over ‘in Urk’ is misschien wel geen toeval, zegt hij. “Als je er een tijd rondloopt heb je niet het gevoel dat je op een eiland bent.” Hij ziet toch geen bezwaar in deze formulering. “Het is een mooie uitdrukking, historisch zo gegroeid. Mensen op Urk gebruiken het zelf. En behalve het geloof speelt de volksaard er toch een rol. Het zit nog in de hoofden. Toen ik wegreed, had ik bijna het gevoel dat ik naar Nederland terugreed.”

Hij wijst erop dat ook ‘op Scheveningen’ en ‘op Zandvoort’ niet ongewoon zijn. In de krant wordt dat overigens niet vaak gebruikt, hoewel de redactie wel sprak over de beruchte ‘vreugdevuren op Scheveningen’.

Ook de verslaggever die een enkele keer ‘in Urk’ gebruikte, ziet geen bezwaar in de formulering ‘op’. “Strikt genomen mag het misschien niet kloppen, maar het is een mooie taalerfenis en ik bedoel er zeker niet mee dat het een eiland is waar mensen boven de wet staan.” Twee jaar geleden maakte ze na een andere rel een reportage waarin Urkers zich juist verzetten tegen het stereotype beeld van het dorp.

Oordeel

Wat kan de keuze van een voorzetsel betekenen? Urkers gebruiken ‘op’ zelf en het is nog de vraag of alleen dit voorzetsel hen aanzet om boven de wet te staan. Mensen die hun eigen regels bepalen lopen er zeker rond, dat blijkt uit meerdere artikelen. Toch valt op dat ook in Trouw steeds de verschillen worden benadrukt, alsof Urkers een andere mensensoort zijn. De geciteerde televisieverslaggever vergroot dit uit door te stellen dat hij ‘namens de rest van Nederland verhaal kwam halen’. Dat is in ieder geval niet de journalistieke taak van Trouw.

Belangrijker dan het voorzetsel is een open journalistieke houding, met ook aandacht voor de andere, ‘normale’ kant van Urk. Taal kan wel helpen. ‘Op Urk’ is historisch zo gegroeid, het is een mooie formulering en het doet recht aan de eigenzinnigheid van deze gemeenschap. Maar het is wel al 79 jaar lang feitelijk onjuist, een criterium dat niet onbelangrijk is voor een krant. Tijd voor een opmars van ‘in Urk’ in redactionele teksten.

Edwin Kreulen schrijft wekelijks een column als ombudsman van Trouw. Eerdere afleveringen vindt u hier. Wilt u hem een kwestie voorleggen? Mail dan naar ombudsman@trouw.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden