Swipen & klikkenSeije Slager

Thuiswerkers, hoed u voor de boekenkastinquisitie

Ik zal me maar niet minder voyeuristisch voordoen dan ik ben, en toegeven dat ik onlangs, tijdens een van die vele videovergaderingen, een screenshot nam van iemands boekenkast, om na afloop op in te zoomen. Niks geks aan, hield ik mezelf nog voor. Als je bij iemand op bezoek bent, scan je de boeken toch ook?

Maar juist het feit dat ik in de beslotenheid van mijn eigen huis de beslotenheid van andermans huis zat uit te kammen, maakte dat ik mezelf toch wat geneerde voor mijn gluurderigheid.

Gelukkig blijk ik in het goede gezelschap van zo ongeveer de halve wereld te verkeren. Nu politici niet meer vanuit parlementen tot ons spreken, en experts niet meer vanuit televisiestudio’s, worden ze gedwongen om vanuit huis hun geloofwaardigheid te ensceneren. Dat doen ze vaak met een boekenkast in de achtergrond. Joe Biden legde daarbij leep een football tussen de boeken: belezen maar tóch niet elitair, we see what you did there!

Al snel schoten twitteraccounts als Bookcase Credibility uit de grond, die met hun vermakelijke recensies van zulke boekenkasten binnen een maand een massapubliek bereikten. Want u raadt het al: wat mensen met hun boekenkast hopen over te brengen, is niet altijd hoe het ook overkomt.

Zo wilde Kate Middleton, hertogin van Cambridge, kennelijk belezenheid uitstralen toen ze zich met luxe gebonden boeken op haar bureau liet vastleggen. Helaas, ze zagen er net iets te ongelezen uit, de selectie was een net iets te generiek rijtje klassiekers (Austen, Dickens, Shakespeare), zodat het internet al snel een oordeel klaar had: een façade die een gebrek aan een echte eigen smaak moest verhullen. Dat haar schoonvader Charles vooral boeken over paarden in de kast bleek te hebben, leek overigens wel weer heel authentiek.

De Britse minister Michael Gove had juist te weinig aandacht besteed aan zijn boekenkast. Hij werd bedolven onder kritiek, nadat inzoomende voyeurs dubieuze boeken in zijn collectie hadden ontdekt, van holocaustontkenner David Irving bijvoorbeeld.

Daarmee zitten we natuurlijk op een hellend vlak. Mag je politici beoordelen op de boeken in hun bezit? Moet je niet ten minste vragen waarom ze ze lazen, en wat ze ervan vonden? Ik speur mijn eigen planken af en zie daar Friedrich Hayek, een briljant denker die een briljant boek schreef over vrijheid, dat evenwel politieke conclusies bevat waar ik het maar dan ook volledig mee oneens ben. En dan hebben we het nog niet eens over dat Rode Boekje, met het lachende gezicht van Mao.

Tegelijkertijd, zo realiseer ik me, is zo’n oppervlakkige boekenkast-inquisitie precies een illustratie van de manier waarop het internet ons altijd al in de gaten hield.

We denken misschien dat we interessant zijn vanwege ons binnenleven. Maar geheime diensten vinden onze metadata veel interessanter: niet wat we precies bespraken, maar wanneer en met wie. Surveillancekapitalisten als Google zijn ook al niet geïnteresseerd in onze ziel of onze overtuigingen, maar in ons gedrag: ze registreren waar we op klikken, bouwen zo een profiel op, en proberen ons vervolgens subtiel in gewenste richting bij te sturen met op maat toegesneden advertenties.

Ik schreef daarnet inquisitie, maar dat klopt dus eigenlijk niet. De inquisitie wilde straffen en bekeren. Het internet wil vooral dresseren. En is daar vrij succesvol in. Als je geen zin hebt in gedoe, dan leg je de boeken waar je een ingewikkelde verhouding mee hebt maar liever even uit beeld.

NB: In een eerdere versie van dit artikel stond abusievelijk dat Karl Rove - voormalig adviseur van president George W. Bush - Brits minister was. Dit moet Michael Gove zijn. 

Seije Slager bespreekt wekelijks opvallende trends en discussies in online media.

Lees ook: 

Censuur is echt niet het grootste probleem op YouTube

Als David Icke een personage in een film was geweest, zou je als kijker denken: het had ietsje minder overdreven gemogen. Maar David Icke is een personage op YouTube. Of liever gezegd: dat was hij.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden