OpiniePasen

Thuis klaarzitten met brood en wijn voor de digitale avondmaalviering? Daarmee slaat u de plank mis

Veel kerken zijn met Pasen waarschijnlijk dicht, daarom denken sommigen na over de vraag hoe het avondmaal digitaal gevierd kan worden. Beter van niet, betogen Marcel Barnard en Mirella Klomp, beiden docent liturgiewetenschap aan de Protestantse Theologische Universiteit.

De coronacrisis heeft grote impact op mensenlevens, maar ook op de levens van geloofsgemeenschappen die nu niet samen kunnen komen. Gelukkig roept de crisis in de kerken veel creativiteit in mensen wakker; zij laten grote veerkracht zien.

Mensen die elkaar en God gewoonlijk in een kerkgebouw zouden ontmoeten, verzamelen zich nu bijvoorbeeld virtueel, op het internet, in ge­streamde kerkdiensten. Dat is goed te doen, alleen is Pasen – het hart van het christelijk geloof – aanstaande en de viering daarvan gaat gepaard met een gezamenlijke rituele maaltijd.

Christenen geloven dat Jezus het avondmaal op de donderdag voor zijn dood heeft ingesteld en dat in het avondmaal juist de opgestane Heer bij zijn vrienden is. In het zicht van Pasen speelt in kerken nu de vraag hoe je het avondmaal digitaal zou kunnen vieren. Wij pleiten hier voor terughoudendheid.

De kunst is de pijn niet proberen op te lossen

Het avondmaal is een maaltijd waarbij mensen fysiek brood en wijn met elkaar delen. Juist door het ene brood dat voorhanden is te breken en te delen, en wijn uit die ene kelk te drinken, oefent de gemeenschap solidariteit met wie in deze wereld niet delen in het beschikbare voedsel. De maaltijdgemeenschap is ook een oefening in het naar elkaar omzien. Het is pijnlijk dat we elkaar nu niet fysiek kunnen ontmoeten en dat brood en wijn niet in de kring kunnen rondgaan. Maar de kunst zal zijn om niet te proberen die pijn op te lossen. Juist de afwezigheid en onmogelijkheid van het sacrament bepaalt ons bij de crisis.

Die opgestane Heer is niet alleen maar bij ons als het ons lukt slim om die ­crisis heen te werken – integendeel: in het Paasverhaal is God juist aanwezig bij mensen die lijden, in nood zijn en gemis ervaren.

Er is al geopperd om thuis brood en wijn klaar te zetten voorafgaand aan de streaming van de avondmaals- of eucharistieviering, en op het moment van het delen van brood en wijn thuis te eten en te drinken. Dat voorstel slaat de rituele plank mis. De gemeenschap is nu juist iets anders dan ieder thuis met zijn eigen broodje of cracker op de bank en je device in de hand. En de vredesgroet in de avondmaalliturgie is een concrete handdruk, omhelzing of zelfs ‘heilige kus’ – iets anders dan digitaal zwaaien. Dat het coronavirus het nu onverantwoord maakt zo lijfelijk met elkaar om te gaan, is de pijn die we voelen moeten.

Ook Jezus ging niet voor de makkelijke oplossing

De coronacrisis breekt de fysieke gemeenschap. Juist zij die altijd de maaltijd vieren, weten heel goed dat er ook ­momenten zijn waarop dat vreugdevolle feest er niet kan zijn. Ook Jezus wist dat, toen hij tijdens die maaltijd zei dat het zijn laatste maaltijd was tot aan het koninkrijk van God. Ook Jezus ging niet voor een makkelijke oplossing.

Er is nog iets. De fysieke gemeenschap is onmisbaar voor heil, voor heling. De coronacrisis kan alleen overwonnen worden als er mensen zijn die met gevaar voor hun eigen gezondheid en uiteindelijk gevaar voor eigen leven, wél lijfelijk met andere mensen omgaan. En op heel wat minder dan anderhalve meter afstand. Alle werkers in de zorg, de gezondheidszorg, ziekenhuizen, verpleeghuizen.

Er zijn mensen voor wie die omgang op hun pad komt, en die, alsof het gewoon is, niet uit de weg gaan. Vrijwillig de avondmaalsgemeenschap mijden uit lijfsbehoud onderstreept hoe bijzonder het is dat zorgprofessionals zoveel riskeren. Echte solidariteit is nu ‘vasten op het avondmaal’.

Lees ook:

Kerken en moskeeën gaan online, ook al mag de viering doorgaan

Nu het kabinet alle bijeenkomsten tot 1 juni heeft verboden, schakelen kerken over op onlinediensten. De uitzondering voor religieuze vieringen roept nog veel vragen op, net als de regels voor begrafenissen en huwelijken.

De kerk is leeg, de gelovige zit thuis: wat nu?

Nu de zondagse vieringen in kerken door het coronavirus niet meer op normale wijze kunnen doorgaan, moeten geloofsgemeenschappen improviseren. Gelovigen moeten intussen wennen aan onlinevieringen. ‘Zet een kaars bij je laptop om het gemeenschapsgevoel op te roepen.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden