OpinieEuthanasie

Terecht houdt Openbaar Ministerie de vinger aan de pols bij euthanasie

null Beeld

Euthanasie valt niet binnen het normaal medisch handelen. Dus blijft een juridische en ethische toets noodzakelijk, meent zorgethicus Guus Timmerman.

De commissies die euthanasie toetsen zijn de laatste jaren bezig een beweging te maken richting normalisering van euthanasie, namelijk als vallend binnen normaal medisch handelen. Ook is er sprake van juridisering, bedoeld om artsen rechtszekerheid te bieden. Deze beide bewegingen halen de morele angel uit de kwestie. Terecht dat het Openbaar Ministerie hierover met de toetsingscommissies in gesprek gaat.

Nu is er een ‘fel verschil van mening’ tussen OM en euthanasiecommissies ontstaan over de uitleg van de uitspraak van de Hoge Raad in de zaak tegen verpleeghuisarts Arends (Trouw, 20 juli). Na dit arrest pasten de Regionale Toetsingscommissies Euthanasie (RTE) eind vorig jaar de euthanasiecode – de richtlijn voor artsen – aan. De code geeft de arts meer ruimte om de eerdere schriftelijke wilsverklaring van iemand met vergevorderde dementie uit te leggen als van toepassing op de situatie waarin de patiënt zich bevindt. De arts hoeft geen acht te slaan op actuele uitingen van de patiënt die kunnen duiden op een verschuiving van de in de wilsverklaring vastgelegde wilsuiting.

Beschermwaardigheid van het leven is een fundament

Echter, de heiligheid of beschermwaardigheid van het leven van een mens is een fundament onder ons samenleven. Waar ieder zich voortdurend moet afvragen of diens leven nog wel het leven waard en waardig wordt gevonden, is een humane samenleving ver weg. Het opzettelijk doodmaken van een mens – het laten inslapen van een doodziek en pijn lijdend kind, het voltrekken van de doodstraf, het uitschakelen van een terrorist, levensbeëindiging op verzoek – is altijd een nederlaag. Ook al is het op dat moment wellicht het minst slechte dat kan worden gedaan, en wordt het comfortabel en volgens de regels voltrokken.

Het is een nederlaag, omdat het met elkaar niet is gelukt deze persoon deel te laten blijven uitmaken van de gemeenschap der levenden. En dat is oorsprong en bestemming van de mens. Religieuze tradities en mensenrechten geven daaraan stem.

Daarom is het essentieel dat bij levensbeëindiging op verzoek en hulp bij zelfdoding die mens zelf een beslissende stem heeft. En dat ‘een beslissende stem hebben’ betekent: de stem van iemand die niet dood wil, mag niet worden overstemd. Dat geldt voor elke mens en dus ook voor iemand met vergevorderde dementie.

Ook mensen met dementie kunnen aangeven dat ze iets wel of niet willen

Daarom is het ook zo geregeld dat iemand die niet dood gemaakt wil worden als ze dement wordt, daarvoor niet een wilsverklaring hoeft op te stellen, maar iemand die dat wel wil, wel.

Uit onderzoek – zowel sociaal-wetenschappelijk, zorgethisch als hersenonderzoek – blijkt dat mensen heel ver in het proces van dementie kunnen aangeven dat ze iets wel of niet fijn vinden, waarderen, willen. Om dat gewaar te kunnen worden, moet je wel dichtbij komen, de tijd nemen, klein kijken.

Ook die stem mag niet overstemd worden, maar moet gehoord worden en meegenomen in de afweging van de arts bij wie het verzoek ligt tot een handelen dat volgens de beroepsgroep zelf niet onder normaal medisch handelen valt. Daar hoort verantwoording achteraf bij en toetsing door de toetsingscommissie – niet alleen op juridische maar ook op ethische draagkracht.

Altijd situaties waarin verschillende mensen tot verschillende morele oordelen komen

Dat toetsingsproces heeft soms een ongewisse uitkomst, maar dat hoort bij morele kwesties in het algemeen en bij hoe we in Nederland levensbeëindiging op verzoek en hulp bij zelfdoding hebben geregeld. Er zijn en blijven altijd situaties waarin verschillende mensen tot verschillende morele oordelen komen. Ook al is die ongewisse uitkomst van het toetsingsproces vaak heel naar voor de betrokken arts, toetsingscommissies moeten die mogelijkheid openhouden.

Er wordt een mens doodgemaakt, met goede intenties, om goede redenen, maar toch: doodgemaakt. Dat is de maatschappelijke kwestie en daarom is het goed dat de strafrechter mee kan blijven kijken.

Lees ook:

Hoogleraar strafrecht over conflict OM en euthanasiecommissies: ‘Het samenspel is uit het oog verloren’

Het meningsverschil tussen het OM en de toetsingscommissies euthanasie laat volgens hoogleraar strafrecht Tineke Cleiren zien hoe de wetgeving rondom levensbeëindiging kan wringen.

Conflict tussen OM en euthanasiecommissies: wie bepaalt de regels?

Moeten kwetsbare mensen door de rechter beschermd worden tegen euthanasie? Het OM verzet zich fel tegen de manier waarop het strafrecht door de euthanasiecommissies op afstand wordt gezet, blijkt uit brieven die Trouw heeft ingezien.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden