Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Technologie laat de werkende mens meer mens zijn

Opinie

Wendy van Tol

Is de politievoorlichter vervangbaar? Misschien deels. Robot Robi is in dienst van de Hongaarse politie. Hier spreekt hij schoolkinderen in Boedapest toe. © AFP
Opinie

Laat mensen eigenschappen cultiveren waarmee apparaten niet concurreren. Dan hoeven innovaties geen bedreiging te zijn, aldus Wendy van Tol, socioloog en leider van de consulting-praktijk van PwC.

De combinatie van kunstmatige intelligentie en robotica zal de rationele denkkracht van mensen steeds makkelijker inhalen. Dat is niet alleen maar zorgelijk. Het is aan werknemers en leidinggevenden om de werkelijk menselijke waarden te cultiveren, zodat er technologische innovaties ontstaan die ertoe doen.

Lees verder na de advertentie

Laatst vroeg ik mijn dochters van zes en negen jaar wat ze ervan zouden denken als hun juf vervangen werd door een robot. 'Cool!', riep de oudste enthousiast. De jongste keek zorgelijk. Beide reacties zijn tekenend voor hoe mensen tegen technologie aankijken. We prijzen de mogelijkheden en maken ons zorgen over de keerzijde. De laatste jaren wijzen allerlei onderzoeken erop hoe smart automation zal leiden tot banenverlies.

De mens dient eigenschappen te cultiveren waarmee het apparaat niet concurreert

Ook PwC concludeert in het rapport 'The Future of Work' dat, afhankelijk van de sector, wel 10 tot 50 procent van het menselijke werk straks door apparaten wordt gedaan. Is dat bedreigend? Enerzijds wel, maar onderbelicht blijft dat bij deze percentages nog altijd 50 tot 90 procent van het werk wel door mensen wordt gedaan. Over welke eigenschappen moeten de mensen beschikken die dit werk straks vervullen? En hoe kunnen we die eigenschappen binnen organisaties het beste ontwikkelen?

Overtroefd

Het antwoord op de eerste vraag is eenvoudig. De mens dient eigenschappen te cultiveren waarmee het apparaat niet concurreert. Vandaag zijn het data-analyse, Internet of Things en drones, morgen zal er weer wat nieuws zijn waarmee capaciteiten van de mens overtroefd worden. Maar er zijn nog altijd menselijke kwaliteiten die voorlopig niet en misschien wel nooit vervangen worden.

In het gesprek met mijn dochters, over de robot als vervanger van de juf, vroeg ik mijn jongste waarom ze zo bezorgd keek. Omdat juf Anna zo lief is, zei ze, omdat ze een compliment geeft als ik aardig ben voor anderen, omdat ze mooie verhalen vertelt.

Moeten we alles wat we kunnen ontwikkelen ook daadwerkelijk ontwikkelen?

Mijn dochter beschreef een behoefte aan empathie, aan liefde en integriteit, aan creativiteit en verbeelding: het zijn die typische menselijke waarden waarin de machine vooralsnog tekortschiet.

Hoe kunnen we deze abstracte, menselijke waarden gebruiken? Ze zullen ons helpen om de volledige potentie van technologie te benutten, omdat ze de weg wijzen naar toepassingen die werkelijk van waarde zijn voor mensen. En ze helpen risico's te beheersen, zoals de ethische dilemma's die met technologie samenhangen: moeten we alles wat we kunnen ontwikkelen ook daadwerkelijk ontwikkelen?

Bedrijven die technologie toetsen aan wat voor de mens belangrijk is, zullen ook werken aan educatie en oplossingen om negatieve bijeffecten van nieuwe technologie af te wenden. Ik denk bijvoorbeeld aan de lokroep van smartphones tijdens het autorijden. In de wedstrijd om marktmacht zien we bedrijven die technologie ontwikkelen of toepassen zulke verantwoordelijkheid nog nauwelijks nemen.

Samengevat zullen de menselijke waarden ervoor zorgen dat we technologie inzetten om het leven en ons welzijn te verbeteren, niet te verslechteren. Creatieve mensen kunnen met verbeeldingskracht en intuïtie onderzoeken voor welke behoeften in de maatschappij technologie nodig is en hoe we omgaan met morele dilemma's. Die kwaliteiten zijn een noodzakelijke aanvulling op de mensen met het STEM-profiel (Science, Technology, Engineering, Mathematics) die technologie ontwikkelen en waar bedrijven elkaar nu zo om bestrijden.

Wie het snelst en best een strategische analyse maakt, wordt vandaag of morgen ingehaald door de computer

Empathie en verbeelding

Laten we verder kijken naar de tweede kernvraag. Hoe kunnen we die menselijke karakterkwaliteiten binnen organisaties ontwikkelen? Daar stuiten we op een probleem. Bedrijven vragen hun werknemers van oudsher om vooral hun hersens mee te nemen en hun hart en buik thuis te laten. In het wervings- en selectieproces overheersen de intelligentietesten en als er al een persoonlijkheidsprofiel wordt gemaakt, kijken we vooral hoe ambitieus en resultaatgericht iemand is. Maar wie het snelst en best een strategische analyse maakt, wordt vandaag of morgen ingehaald door de computer.

Het traditionele, hiërarchische organisatiemodel functioneerde goed voor cognitieve vaardigheden. Net als dat een heldere commandolijn met gerichte opdrachten nodig is voor het aansturen van robots die geautomatiseerd informatie verwerken. Maar voor het management van karakterkwaliteiten zoals empathie, verbeelding, creativiteit en emotionaliteit zijn nieuwe organisatieprincipes nodig waarin de mens de ruimte krijgt.

Zulke menselijke waarden op individueel niveau opwekken gaat het beste als de organisatie zelf functioneert vanuit een waardencultuur. Waarom zijn we er als organisatie? Volgens welke waarden doen wij ons werk? En wat zijn de activiteiten die daarbij passen? Zo vragen we bij PwC nu in de beoordelingsmethodiek niet meer alleen naar productie, maar ook naar voorbeeldgedragingen die bij onze doelstelling horen. Wat heb jij onlangs gedaan om vertrouwen te vergroten of maatschappelijke problemen op te lossen?

Leidinggevenden

De laatste stap die ik in dit verhaal wil zetten, is naar de leidinggevenden van de toekomst. Het ideale persoonlijkheidsprofiel vat ik in het Engels samen als een mindfull tech-savvy humanist. Zo'n leider begrijpt de kracht van de nieuwste technologie, streeft naar ontwikkeling van de geest en van het hart, en is zich bewust van de verbondenheid van het bedrijf met de maatschappij. Hij of zij weet mensen te inspireren om technologische toepassingen te maken op de driesprong van high tech, high touch en high meaning: technologie die mensen raakt en betekenis toevoegt.

U zult het met mij eens zijn dat zulke leiders nog dungezaaid zijn. Als het mogelijk was, zouden we dan deze karakteristieken programmeren en een robot in de raad van bestuur zetten? Zolang dat nog niet lukt, kunnen we het beste zoeken naar werkvormen waarin leidinggevenden en werknemers hun unieke, menselijke kwaliteiten de ruimte geven. Dan is technologie geen bedreiging meer, maar een aansporing voor allen om nog meer mens te zijn.


Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden

Deel dit artikel

De mens dient eigenschappen te cultiveren waarmee het apparaat niet concurreert

Moeten we alles wat we kunnen ontwikkelen ook daadwerkelijk ontwikkelen?

Wie het snelst en best een strategische analyse maakt, wordt vandaag of morgen ingehaald door de computer