Column Patrick Jansen

Te veel natuur in Nederland? Dat kan haast niet

Hebben we niet te veel natuur in Nederland? Die vraag hoor je vaak zodra natuurbescherming een bouwplan in de weg zit. Zoals dezer dagen rond de stikstofimpasse. Ironisch genoeg hoor je die vraag vaak in één adem met de bewering dat we in Nederland helemaal geen natuur hebben.

Het is dan goed om te weten dat Nederland in 1992 het Biodiversiteitsverdrag van Rio de Janeiro ondertekende, tezamen met 194 andere landen. De ondertekenaars verplichtten zich ertoe de biodiversiteit in hun land te beschermen. Zo moet elk land in 2020 ten minste 17 procent van het landoppervlak opzij hebben gezet voor natuurbescherming. Meren tellen ook als land.

Liever kwajongen dan de braafste van de klas

Nederland zou Nederland niet zijn als het de verplichtingen niet met minimale inspanning zou proberen te realiseren. Liever kwajongen dan het braafste jongetje van de klas. Met nog één jaar te gaan is nu 13 procent beschermd, dat wil zeggen onder Natura 2000 gebracht.

Een fors deel van Natura 2000-gebied Rijntakken is gewoon weiland. Beeld Patrick Jansen

Met creativiteit kom je een heel eind. Je kunt om te beginnen de grote binnenwateren meetellen. Dat schiet lekker op. Zo is het Markermeer – een troebele plas vol pleziervaart – in de boekhouding één groot natuurreservaat. Ook kun je land inboeken dat eigenlijk helemaal geen natuur is maar er wel groen uitziet, zoals turbograslanden in uiterwaarden waarop ­’s winters ganzen grazen.

Dan zijn er nog een heleboel productiebossen die je kunt opnemen, ook al staan er vooral bomen uit Noord-Amerika en Azië. Mooie bomen, daar niet van, maar minder geschikt als habitat voor inheemse soorten. Oude, aftakelende, instortende en weg­rottende bomen ontbreken juist. Die zijn essentieel voor de bosbiodiversiteit, maar dat weet toch haast niemand.

Ten slotte zijn er terreinen waar natuur eigenlijk vooral decor is van mensendingen zoals sport, recreatie en festivals. Van een afstand lijkt dat best op natuurbescherming. Ook maar gewoon meetellen dus. Dit is de manier waarop Nederland nu zijn beschermingsverplichting invult. Halfhartig en krenterig.

Het is een kwestie van willen

Wie goed kijkt ziet dat echte natuurreservaten hier schaars zijn. We hebben ‘natuurgebieden’. Waarom geen ‘natuurbeschermingsgebieden’, zoals in Duitsland? Dan is tenminste duidelijk waarvoor ze dienen. We hebben tenslotte ook ‘grondwaterbeschermingsgebieden’.

Nu zegt er altijd wel iemand dat we voor zulke gebieden nu eenmaal geen ruimte hebben omdat ons land ­dichtbevolkt is. Dat vind ik een ­dooddoener. Het is een kwestie van willen. Het lukt ons land uitstekend om de halve wereld te voeden met melk, vlees, uien en komkommers. Ook is er gewoon plek voor ruimtevretende ­bedrijventerreinen met gigantische distributiehallen. Het is een keuze.

Ik vind natuurbescherming een morele plicht. Er leven naast de mens minstens 8 miljoen verschillende soorten planten en dieren op aarde. Met hun onvoorstelbaar ingewikkelde levenslopen en onderlinge interacties vormen ze indrukwekkende ecosystemen. In hun volle ornaat zijn het schitterende kunstwerken.

Wie respect heeft voor het leven op aarde – of het nu is uit zorg voor de schepping of om andere redenen – moet toch toegeven dat het best redelijk is om te voorkomen dat ecosystemen compleet onder de voet worden gelopen door de mens. Daarvoor is simpelweg voldoende natuurbeschermingsgebied nodig. Ook als dat misschien niet goed uitkomt.

Patrick Jansen is ecoloog en universitair hoofddocent in Wageningen en schrijft voor Trouw om de week een column. Lees ze hier terug.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden