null Beeld Trouw
Beeld Trouw

ColumnStevo Akkerman

Te vaak in de geschiedenis zocht Duitsland de kant van Rusland. Nu ook?

Stevo Akkerman

Ze zaten elk aan een hoofdeinde van een tafel die langer was dan drie huiskamers, maar op de een of andere manier moeten Vladimir Poetin en Emmanuel Macron elkaar toch bereikt hebben. Na vijf uur praten kwamen ze in elk geval tot de conclusie dat er verder gesproken moet worden over de Franse voorstellen, en misschien kunnen we ons voorlopig optrekken aan de gedachte dat de wapens zwijgen zolang de leiders elkaar spreken.

Wat Macron betreft is het doel veiligheidsgaranties te bieden aan alle landen in de regio, inclusief Rusland, Oekraïne en de EU. Hij sprak over niets minder dan ‘een nieuwe veiligheids- en stabiliteitsorde in Europa’. Daarin hoor je de Franse voorliefde voor het grote gebaar, terwijl de vooruitzichten voor zo’n nieuwe orde uiterst somber zijn.

Het Westen moet bereid zijn creatief te denken

Toch denk ik dat het goed is als het Westen, om die term maar te gebruiken, duidelijk maakt dat het niet vastzit aan Koude Oorlog-schema’s en bereid is creatief te denken. Op voorwaarde uiteraard dat de soevereiniteit van elk land gerespecteerd wordt. Want ook als Poetin dat afwijst, is het belangrijk dat de Russische politieke klasse en de Russische bevolking weten dat vrede in Europa gewoon mogelijk is. Al was het maar met het oog op het post-Poetintijdperk, dat ooit zal komen.

Ik woonde in Praag toen het Warschaupact ter ziele ging en herinner me nog hoe het even leek alsof Oost en West gezamenlijk aan de Europese veiligheid zouden gaan werken – mogelijk zou ook de Navo opgedoekt worden, of anders kon Rusland misschien wel lid worden. Hoe belachelijk naïef dat nu ook klinkt, het was geen onserieuze gedachte. Nog in 2010 schreef de voormalige Duitse defensieminister Rühe dat het tijd was Rusland daarvoor te nodigen.

Zolang we echter te maken hebben met een Rusland dat eigen burgers vergiftigt en opsluit, bommen werpt op Syrische woonwijken, happen neemt uit buurland Georgië, de Krim annexeert, de strijd in Oost-Oekraïne vanaf afstand regisseert en nu dat hele land bedreigt, kan het langetermijndoel van een andere veiligheidsorde niet het eerste antwoord zijn. Niets is belangrijker dan een eenduidige respons van de EU en VS, met een hoge prijs op agressie. Maar in die verdedigingslinie zit een onzekere plek in de vorm van Duitsland.

Moskou-fixatie

Te vaak in de geschiedenis, zo schreef historicus Heinrich August Winkler maandag in de Frankfurter Allgemeine, heeft Duitsland de kant van Rusland gezocht ten koste van andere landen. Meerdere keren werd Polen daardoor geheel van de kaart geveegd en de erfenis van deze Moskou-fixatie speelde door tot in de Koude Oorlog, toen Duitse sociaaldemocraten de dissidenten in Oost-Europa lieten vallen. En nu is hetzelfde zichtbaar rond de Nord Stream 2, de gasleiding die Berlijn bindt aan Moskou; durft kanselier Olaf Scholz die te stoppen als Poetin de Oekraïne binnenvalt?

‘Leren van het verleden betekent je verantwoordelijk gedragen in het heden’, schrijft Winkler. ‘Het zou niet verantwoordelijk zijn vanwege vermeende economische of politieke voordelen principes te schenden waar je je anders zo plechtig op beroemt.’

Drie keer per week schrijft Stevo Akkerman een column waarin hij de ‘keiharde nuance’ en het ‘onverbiddelijke enerzijds-anderzijds’ preekt. Lees ze hier terug.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden