OpinieBlinde vlekken

Tata Steel: graag echt duurzaam, groen en solidair

null Beeld

Het debat over de toekomst van Tata Steel mist een cruciale vraag, stelt ‘gezondheidsvluchteling’ Bas van den Born die verhuisde uit Wijk aan Zee. Hoe groen is het om in IJmuiden ijzererts om te zetten in staal, ook al gebeurt dat met waterstof?

Tata Steel in IJmuiden kondigde afgelopen week aan dat het versneld wil inzetten op staal maken met waterstof. Het staalbedrijf, momenteel zeer winstgevend, vraagt enorme subsidies voor deze omslag naar verduurzaming met ‘groen staal’. Het wil bovendien dat de overheid de infrastructuur voor waterstof aanlegt.

Wat opvalt in het debat over Tata: voor politici staat ‘duurzaam’ voor iets met groene stroom maken of – daaruit afgeleid – met waterstof. Maar werkelijk duurzaam is het sluiten van de kringloop. Staal uit erts is niet duurzaam. Mijnbouw is vervuilend, gaat gepaard met dood en verderf en put de aarde uit. De subsidie waarover gesproken wordt, zal Tata Steel evenwel in staat stellen om tot in lengte van jaren door te gaan met het importeren en verwerken van erts. Of dat nu met het CO2 producerende hoogovenproces is, met aardgas of zelfs met de waterstof waarvoor de politici van nu op de banken gaan staan: het is niet duurzaam.

In alle pr-folders roemt Tata Steel staal als duurzaam, omdat het (volgens het bedrijf zelf) honderd procent te recyclen is. Er zijn inderdaad EU-landen waar inmiddels de hele staalproductie van schroot gemaakt wordt. Dat gebeurt in electro-ovens waarvoor je veel minder energie nodig hebt dan voor de bewerking van ijzererts. Bovendien is het een schoner proces (denk aan verwaaide grondstoffen en kwalijke uitstoot).

Vasthouden aan ijzererts

Maar Tata Steel is in de meer dan honderd jaar van zijn bestaan juist blijven vasthouden aan hoogovens en ijzererts. Het gebruikt net als alle andere hoogovenbedrijven een beetje schroot om te mixen met het vloeibare, hete ijzer en het zo af te koelen. Maar dat is om proces-technische reden.

Gemiddeld wordt in de EU meer dan 40 procent van de staalproductie gemaakt door schroot te recyclen in electro-ovens. En het aandeel groeit. In de EU is er maar één land dat niet in deze tabel voorkomt: Nederland. Ons land exporteert ieder jaar miljoenen tonnen schroot die elders alsnog in electro-ovens worden omgesmolten. Als Tata Steel nu een electro-oven bestelt voor het recyclen van schroot, kan de lekkende cokesfabriek over twee jaar dicht. Met schroot sla je de hoogovenfase immers over en het duurt twee jaar voordat zo’n oven er staat en werkt.

In het versnelde waterstofplan van Tata is weliswaar de aanschaf van twee elektro-ovens voorzien, maar ze komen pas rond 2030 en gaan volgens het plan voornamelijk ruw ijzer verwerken. Dit ruw ijzer is gemaakt in IJmuiden. Van erts.

Energieslurper

Dit ruwe ijzer zou na verloop van tijd worden gemaakt met waterstof, zelf weer gemaakt van duurzaam opgewekte stroom. Maar een ontnuchterend gegeven wordt tot nog toe nauwelijks benoemd: groene energie is in Nederland en Europa schaars.

Bij schaarste is de vraag: wie helpen we wel en wie moet even op zijn beurt wachten. Geven we een energieslurpend bedrijf dat alle grondstoffen importeert en hier voornamelijk voor de export produceert voorrang? Als we de politici, Tata Steel en zelfs de FNV horen is het antwoord ‘ja’. Andere gegadigden (huishoudens, bedrijven) moeten maar even in de wachtkamer.

Aan de straatstenen niet kwijt

De vraag of het nog van deze tijd is om grondstoffen (ijzererts) over de halve wereld te slepen wordt niet gesteld. Hetzelfde geldt voor slak, het afvalproduct dat Tata aan de straatstenen niet meer kwijt kan. En nog zo’n nooit gestelde vraag: als in landen met mijnbouw groene energie voorhanden is, is het dan niet logischer daar erts om te zetten in ijzer?

De landen met ijzerertsmijnen zouden graag wat waarde – en dus hoogwaardiger werkgelegenheid – aan hun product toevoegen. Maar in IJmuiden strijden ze voor juist deze werkgelegenheid. Vroeger werd er, ook door FNV, nog wel gesproken over internationale solidariteit. Nu niet meer. We gunnen andere landen niets van onze welvaart, zelfs niet het erts bewerken. Het gesprek heeft zich verlegd naar terug te sturen economische vluchtelingen.

Conclusie: in het debat over de toekomst van staal liggen nog allerlei kansen om het goede te doen.

Lees ook:

Waterstof, aardgas, veel overheidssteun: hoe haalbaar zijn de groene plannen van Tata Steel?

Het veel bekritiseerde Tata Steel gaat vergroenen. Een ingewikkelde en dure operatie. Maar misschien zet het bedrijf wel de toon en krijgt het navolging.

Kamer verliest het geduld met Tata Steel. ‘Kinderen moeten veilig buiten kunnen spelen’

De Tweede Kamer maakt zich grote zorgen over de gezondheid van de omwonenden rondom Tata Steel. Sluiten of vergroenen, is de boodschap.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden