Beeld Werry Crone

ColumnSeije Slager

Taboes zijn eigenlijk een superefficiënte politieke technologie

Taboes hebben een imagoprobleem, we associëren ze met primitief denken, en het ‘doorbreken’ ervan geldt haast automatisch als een heroïsche daad. Maar eigenlijk zijn ze een superefficiënte politieke technologie. Met een taboe zegt een samenleving: ‘We kunnen hier eindeloos over gaan discussiëren, maar de uitkomst staat toch al vast. We willen het niet. En dus gaan we er helemaal niet over discussiëren.’

Sinds de pogingen van de nazi’s om Arische Übermenschen te fokken, lag er zo’n taboe op eugenetica, het op collectief niveau sleutelen aan menselijke eigenschappen. Maar als de tekenen niet bedriegen, verdwijnt dat langzaam.

Zo is de rechterhand van de Britse premier Boris Johnson, Dominic Cummings, in opspraak vanwege zijn mijmeringen over hoe embryo’s in de toekomst op IQ kunnen worden geselecteerd. Een van diens medewerkers is onlangs opgestapt, na ophef over diens opvattingen over ras en IQ, en over het verplicht toe­- dienen van anticonceptie en prestatiebevorderende drugs aan jongeren.

Het uitdunnen van de populatie

In de Volkskrant mocht een lezer vorige week betogen dat het coronavirus eigenlijk best nuttig was: ‘Als dit het dierenrijk zou betreffen, hadden we het over het uitdunnen van de populatie om het gezond te houden’. Zou zo’n brief twintig jaar geleden geplaatst zijn?

Evolutionair bioloog Richard Dawkins deed ook een duit in het zakje, hij twitterde onlangs iets in de trant van: ‘Je hoeft er geen fan van te zijn, maar eugenetica werkt wél!’ De ophef die volg­de, verbaasde hem: hij had toch niks bepleit? “Net zoals we koeien kunnen fokken om meer melk te geven, kunnen we mensen fokken om harder te rennen of hoger te springen.” Maar zelf is hij daar geen voorstander van. Dus haalden zijn critici feiten en ideologie door elkaar, vond Dawkins.

Wat de exacte wetenschapper Dawkins ontging, is dat feiten en ideologie in een complex politiek onderwerp als eugenetica niet netjes te scheiden zijn. Dat bioloog Dawkins een wetenschappelijk stempel op de fantasieën van Cummings plakt, maakt ze salonfähig, en brengt ze zo dichterbij. Dat burger Dawkins ze persoonlijk onwenselijk vindt, is in de ideeënstrijd dan echt van ondergeschikt belang. Kort­om, wie weet zijn we straks gedwongen tot een serieus debat over eugenetica, met dank aan nuttige idioten als Dawkins, die een fetisj hebben gemaakt van een rationeel debat over werkelijk alles.

Daarom drie kanttekeningen bij de argu­men­ten die hier gepasseerd zijn. Eén: fokken op eigenschappen ‘werkt’ helemaal niet altijd – zie al die doodzieke, doorgefokte rashonden. Twee: welke eigenschappen wenselijk zijn, is altijd een ideologische keuze, die vaak gemakshalve verzwegen wordt. Want, drie: er zijn geen biologische ‘feiten’ die politieke uitkomsten dicteren. De evolutietheorie beschrijft hoe soorten zich aan hun omgeving aanpassen, maar roept ons niet op om een handje te helpen, door populaties ‘uit te dunnen’. Dat is slechts een fascistische wensdroom, gehuld in krakkemikkige wetenschap.

Daar wilde ik het voor nu bij laten, want wat mij betreft blijft het ta­boe op zulke wensdromen nog lang in stand.

Seije Slager is politicoloog en Trouw-redacteur. Hij vervangt Leonie Breebaart.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden