OmbudsmanEdwin Kreulen

Stop met het woord ‘zelfmoord’ in de krant

Het Schrijfboek van Trouw raadt de term ‘zelfmoord’ af, de redactie stevent af op een recordgebruik van dit woord en in een interview zegt een hulpverlener dat het juist een goede typering is. Duidelijkheid is nodig.

De kwestie

Jeffrey Epstein, Abu Bakr al-Baghdadi, Stefan Zweig en de Bijbelse figuur Judas. Hun ‘zelfmoord’ wordt in de krant gememoreerd in januari, de maand waarin Trouw 25 artikelen met dit woord brengt.

Vorig jaar waren dat ruim 110 artikelen, leert een snelle blik in het archief. Dat is een stuk minder dan in 2009 (rond de 210 artikelen) en 1999 (250). Maar als januari model staat voor dit jaar, eindigt 2020 op een hoogterecord van 300 artikelen met dit woord. De kunst- en buitenlandredactie gebruiken in januari deze term het meest maar ook andere deelredacties, columnisten en recensenten bezigen deze aanduiding.

Los van de enkele ‘politieke zelfmoord’ die als beeldspraak is bedoeld, gaat het bijna altijd om zelfdoding. Een enkele keer wordt toegevoegd dat iemand zelfmoord ‘pleegde’. Vooral bekende mensen komen om het leven door zelfmoord, in het rijtje zitten dit jaar geen onbekende mensen die vermoedelijk in psychische nood tot zelfdoding overgingen. Op het eerste gezicht gebruiken andere kranten de term zelfmoord ongeveer net zo vaak als Trouw.

De standpunten

Het Schrijfboek van de redactie heeft de volgende regel: “Om stigmatisering te vermijden bevelen we een spaarzaam gebruik van zelfmoord aan. Kies, als het even kan, voor zelfdoding of suïcide. Een politicus mag gerust politieke zelfmoord plegen”, is eraan toegevoegd. Toenmalig Ombudsman Adri Vermaat beschreef bijna een jaar geleden hoe ouders van een overleden jongen de typering ‘zelfmoord’ pijnlijk ervaarden als beschrijving van een criminele daad, terwijl slachtoffers eerder als ziek te typeren waren.

Op 28 januari zegt manager en psychologe Judith de Heus van zelfmoordpreventielijn 113 in een afscheidsinterview in deze krant dat het woord ‘zelfmoord’ juist geschikter is en dat ook de krant het ‘gerust’ mag gebruiken. Op dit woord zoeken immers mensen die suïcide overwegen, en ze noemen het ook zelf zo. De preventielijn interpreteert de toevoeging ‘moord’ als de suïcidale gedachten die iemand overnemen, dus niet als een daad van het slachtoffer zelf.

Communicatiewetenschapper Lonneke van Leeuwen onderzocht bij het Trimbos-instituut de rol van berichtgeving over zelfdoding. Zij geeft aan dat experts de toevoeging ‘moord’ afraden, vanwege de associatie met misdaad. Ook in richtlijnen voor wetenschappelijke tijdschriften wordt suïcide-onderzoekers gevraagd het Engelse woord ‘commit’, vergelijkbaar met ‘plegen’, niet te gebruiken in hun artikelen. Zelf geeft ze de voorkeur aan de neutralere term zelfdoding. Ze kan zich voorstellen dat een hulplijn het woord zelfmoord wel gebruikt, om snel gevonden te worden. Ze vreest dat de nuance ‘niet de persoon zelf, maar diens gedachten pleegden de moord’ bij het grote publiek niet overkomt.

Deskundigen op dit terrein waarschuwen ervoor dat berichtgeving over zelfdoding niet ‘heroïsch’ mag overkomen, dan zou het gevaar zijn dat kwetsbare mensen ertoe gestimuleerd worden. Of het woord ‘zelfmoord’ wellicht voor sommigen heroïsch lijkt, is niet bekend.

Oordeel

Gebruik van het woord ‘zelfmoord’ en dan al helemaal in combinatie met het werkwoord ‘plegen’ is onveranderlijk kwetsend voor nabestaanden. Behalve de criminele connotatie suggereert de toevoeging ‘moord’ ook dat het slachtoffer met voorbedachten rade tot de daad is overgegaan, iets wat we vaak niet weten en waarschijnlijk vaak juist niet het geval zal zijn. Dat hulpverleners de zaken met deze term graag ‘bij de naam noemen’ is voorstelbaar, maar de krant heeft een eigen verantwoordelijkheid.

Het lukt redelijk goed om in de krant het vermoedelijk psychisch kwetsbare niet met de term ‘zelfmoord’ te belasten. Toch is afgelopen maand bepaald geen sprake van de spaarzaamheid waartoe het Schrijfboek oproept. Het is beter dit woord helemaal te vermijden en het woord zelfdoding te gebruiken. Daarmee worden de dingen nog steeds bij de naam genoemd. Dit zouden redacteuren zich ter harte moeten nemen, maar ook voor de eindredactie ligt hier een taak. Wie toch argumenten denkt te hebben om deze term wel te gebruiken, moet vooraf te rade gaan bij de eindredactie.

Praten over gedachten aan zelfdoding kan bij de crisislijn van 113. Bel 0900-0113 of kijk op 113.nl.

Heeft u zelf een vraag of kwestie? Mail naar ombudsman@trouw.nl.

Lees ook:

Onder Judith de Heus groeide 113 explosief: ‘Zelfmoordpreventie is dweilen met de kraan open’

Klinisch psycholoog Judith de Heus (42) vertrekt deze week als manager hulpverlening bij 113 Zelfmoordpreventie. ‘Ik hou van het randje tussen leven en dood. Daar kun je zoveel voor iemand betekenen.’

De krant kwetst mensen met de term ‘zelfmoord’. ‘Zelfdoding’ is humaner

In negen artikelen begin vorig jaar over verschillende onderwerpen gebruikte Trouw elf keer de term ‘zelfmoord’, constateerde toenmalig Trouwombudsman Adri Vermaat. Ook hij raadt gebruik van de term af.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden