Opinie

Stop met het oppoetsen van het Koude-Oorlogdenken

Still uit een door het Kremlin uitgegeven video van de Sarmat, een intercontinentale kernraket. Beeld EPA

De hoop was een advies van de AIV om kernwapens de wereld uit te helpen, maar het werd steun aan een nieuwe bom, stelt Jan Gruiters, algemeen directeur bij vredesorganisatie Pax. 

Na lang touwtrekken en maanden vertraging verscheen dan eindelijk het rapport dat de regering moet adviseren over kernwapens. De Adviesraad Internationale Veiligheid (AIV) lanceerde zijn bevindingen aan de vooravond van een dramatisch besluit. Trump gaat het INF-verdrag opzeggen. Dit verdrag verbiedt op land gestationeerde kernrakketten voor de middellange afstand in en rond Europa. Opzeggen van dit verdrag maakt Amerika, Europa en de wereld onveiliger. Een creatief en vernieuwend advies zou dus welkom zijn.

Maar helaas. De onderzoekscommissie van de AIV besteedt ruim honderd pagina's aan het oppoetsen van oud denken over nucleaire afschrikking. Een labbekakkerig advies, waarbij Nederland gewoon moet blijven hinken op twee tegenstrijdige gedachten: vrijblijvend pleiten voor kernwapenbeheersing, en meedoen met de kernwapenwedloop. Intussen lopen alle verdragen over kernwapenbeheersing gevaar, vernieuwen alle kernwapenstaten hun nucleaire arsenaal en nemen de risico's van nucleaire escalatie, incidenten en blunders toe.

De opgepoetste rechtvaardiging van nucleaire afschrikking overtuigt niet. Met veel omhaal erkent de AIV dat het gebruik van kernwapens strijdig is met het humanitair oorlogsrecht. Om vervolgens met een redenering uit de oude doos het bezit van deze wapens te rechtvaardigen, omdat dat een kernoorlog zou voorkomen. Die redenering stamt uit de Koude Oorlog.

Bijna fatale ongelukken

Deze logica gaat echter voorbij aan de talloze bijna fatale ongelukken met kernwapens. Bovendien zijn er technologische ontwikkelingen die het risico op een nieuwe wapenwedloop en het daadwerkelijk gebruik van kernwapens sterk vergroten. Het idee dat het bezit van kernwapens het gebruik ervan voorkomt, staat op losse schroeven, dat geeft zelfs de AIV schoorvoetend toe.

Wat de wereld nu nodig heeft, is diplomatiek vernuft en kernontwapening. De commissie roept terecht op tot een meer actieve inzet van de EU om het INF-verdrag te redden. Verder komt ze met een vrijblijvende en tot mislukken gedoemde oproep om een VN-commissie in te stellen. Die zou moeten gaan nadenken over wapenbeheersing. Tja. Soortgelijke initiatieven hebben eerder enkel geleid tot een stap-voor-stapproces in de verkeerde richting.

Het valt op dat de AIV snel voorbijgaat aan het initiatief om te komen tot een algeheel kernwapenverbod. De VN-resolutie die hiertoe oproept, kreeg de steun van 120 landen. Maar het verbod wordt door de AIV afgeserveerd. Toch is er binnen de internationale gemeenschap veel steun voor deze multilaterale benadering.

Wat ook opvalt, is dat de commissie na haar zwakke oproep tot wapenbeheersing zonder aarzeling pleit voor nieuwe kernwapens in Nederland. De F-35 (JSF) moet worden uitgerust met een nucleaire bom. Ze spreekt over modernisering, maar het gaat om een geheel nieuw wapen. Deze relatief kleine nucleaire bommen kunnen heel precies, en dankzij de F-35 onzichtbaar, hun doel treffen.

Navolging van dit advies verlaagt de drempel voor daadwerkelijk gebruik van kernwapens en vergroot de instabiliteit in Europa. Het jaagt een nieuwe wapenwedloop aan. Het advies had aan gezag gewonnen als het, aansluitend op de wens van de Tweede Kamer en de bevolking, had gepleit voor afstel of uitstel van nieuwe Amerikaanse kernwapens in Nederland.

Terecht waarschuwt de AIV voor een nieuwe wedloop. Maar concrete stappen voor de-escalatie en kernontwapening ontbreken. Het advies komt niet verder dan een herhaling van zetten. Waanzin. Dat is, volgens een aan Einstein toegeschreven definitie, steeds opnieuw hetzelfde doen en dan verschillende uitkomsten verwachten.

Lees ook:

Kabinet doet te weinig om kernwapenverdrag te redden

Europese landen doen nog te weinig om een wapenverdrag tussen de Verenigde Staten en Rusland te redden, aldus een adviesorgaan van het kabinet. Volgens de Adviesraad Internationale Veiligheid (AIV) tikt de klok.

Nederland doet onvoldoende in de strijd tegen kernwapens

De Nederlandse politiek neemt onvoldoende initiatief in het kernwapenvraagstuk,vinden Gerrit van der Wal (oud-inspecteur-generaal gezondheidszorg en hoogleraar sociale geneeskunde) en Phon van der Biesen (vicevoorzitter International Association of Lawyers Against Nuclear Arms).

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden