null

OpinieGrenscontrole

Stop de associatie ‘zwart is gevaarlijk’

Beeld

Als Nederlander van kleur mag je extra grenscontrole verwachten, vindt de rechter. Dat oordeel is naïef en onterecht, betoogt socioloog Puck van Tussenbroek.

De marechaussee mag etniciteit blijven gebruiken als reden voor controle, zo oordeelde de rechter op 22 september in Den Haag. Het zou gaan om controles om illegaal verblijf in Nederland tegen te gaan. Een van de mensen die uit de rij werd gepikt op Eindhoven Airport, getuigde echter dat de Koninklijke Marechaussee verklaarde op zoek te zijn naar criminelen en asielzoekers.

De rechter erkent dat er geen eenduidige definitie is van etniciteit, en zegt dat ‘onveranderlijke uiterlijke kenmerken zoals huidskleur of ras’ aanleiding kunnen geven tot controleren. Alleen in geval van samenloop met andere risico-indicatoren mag zo’n controle worden uitgevoerd.

Dat klinkt logisch, veiligheid boven alles nietwaar? Toch is dat ‘logische’ precies het probleem: geïnstitutionaliseerd racisme wordt begrijpelijk gemaakt en gelegitimeerd vanuit gedeelde opvattingen over zelfbescherming en risicoanalyse.

Het komt erop neer dat we (witte) Nederlandse mensen koste wat kost beschermen tegen de minste of geringste kans op dreiging. Wat ‘etniciteit’ of ‘ras’ betekenen, hoef je vervolgens niet meer duidelijk te maken. Want dat kan lastig blijken. Hoe vaak gebeurt het niet, dat uit de rij gehaalde mensen Nederlandse burgers blijken te zijn? En waarom zou een gekleurde niet-Nederlandse burger een grotere dreiging vormen, en waarvoor dan precies?

Dubieuze risicoanalyse

Maar, hoor ik u denken, dat zijn toch gewoon statistieken? Helaas zijn ook risicoanalyses gekleurd, of beter, te weinig gekleurd. Wetenschappers beklagen zich al tijden over het quasiwetenschappelijke, slecht onderbouwde Frontex-rapport waar veel EU-landen op teruggrijpen als het gaat om risicoanalyse en grenscontrole.

Uit het rapport Uit de rij gehaald van de Ombudsman blijkt dat het Mobiel Toezicht Veiligheid, het protocol onder het etnisch profileren op Schiphol, niet eens gebaseerd is op zo’n dubieuze risicoanalyse. ‘Er bestaan geen vaste criteria voor deze selectie. De medewerkers worden getraind in het onderkennen van opvallend gedrag. Door ervaring ontwikkel je in de loop van de tijd een bepaald gevoel om op specifieke signalen te letten, een soort zesde zintuig.’

Je hoeft geen zesde zintuig te hebben om te snappen dat zo’n slecht onderbouwde methode niet alleen leidt tot racisme en discriminatie, maar die ook fundeert. Hoe kan etniciteit of ras een reden zijn om iemand uit de rij te halen als je het niet kunt definiëren, laat staan beargumenteren?

Je hoeft geen socioloog te zijn om te weten dat het begrip ‘ras’ weinig wetenschappelijke basis heeft buiten de sociale wetenschappen, waar het concept gedurende de geschiedenis door de heersende macht geconstrueerd is om ‘wij, wit, beschaafd’ van ‘zij, zwart, gevaarlijk’ te onderscheiden. Dat inzicht vind je zelfs op Wikipedia.

De quasi-Nederlander die altijd uit de rij kan worden gehaald

Wij wijzen meestal graag naar het expliciete racisme van Trump of Wilders, maar helaas liggen de echte problemen dieper, ook in Europa, en zijn ze ingewikkelder om aan te tonen dan om op te lossen. Maar als we nu niets doen, houden we niet alleen discriminatie in stand, maar ook het idee van de quasi-Nederlander, die altijd uit de rij gehaald kan worden. Die er nooit écht bij hoort en nooit alle bijbehorende (witte) privileges toekomt.

Wetten zijn geen waarheden, politici geen heiligen en rechters niet alwetend. Het is zelfs gevaarlijk te geloven in hun ‘neutraliteit’. Ik pleit daarmee niet voor wantrouwen, maar voor het erkennen van vooroordelen, in wetenschap, rechtspraak, politiek en ja, ook bij de mensen van de grenscontrole.

Doe er iets aan. Wie weet staat er dan over vijftig jaar een stuk in de krant over ‘de geschiedenis van etnisch profileren’ en wordt de pijn van hen die elke dag weer op Schiphol, op straat, in de auto, in de stad, bij de belastingdienst, bij een sollicitatie en voor de club uit de rij worden gehaald eindelijk erkend.

Lees ook:
Rechtbank: etniciteit meewegen bij grenscontrole mag.
Etnisch profileren aan de grens moet stoppen, vinden maatschappelijke organisaties. Zij spanden dit jaar samen met burgers een rechtszaak aan tegen de marechaussee. Maar de rechter geeft hun geen gelijk.

Columnist Babah Tarawally: Om mijn kleur mag ik van de rechter uit de rij gepikt worden.
Ondanks een vergaande uitspraak van een rechter, dat etnisch profileren mag, bleven de media stil. “Ik had verwacht dat de Nederlandse televisiezenders op zwart zouden gaan in protest”.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden