column

Stiekem hoop ik dat de rechter Shell tot een koerswijziging dwingt

Stevo Akkerman Beeld Trouw

Een dag nadat Milieudefensie bekendmaakte Shell voor de rechter te zullen dagen als ze haar fossiele verslaving niet opgeeft, kwam De Correspondent gisteren met nieuw, brisant materiaal over het bedrijf. 

Redacteur Jelmer Mommers, die zich compleet heeft vastgebeten in Shell, citeerde uit 38 documenten, al dan niet vertrouwelijk, die aantonen dat het bedrijf al sinds 1986 weet dat het de klimaatverandering aanjaagt. “Sommige stukken van de aarde zullen mogelijk onbewoonbaar worden”, heette het in een eigen wetenschappelijke studie.

Die kennis leidde niet tot de koerswijziging die je zou verwachten, integendeel: Shell werkte via verschillende organisaties van de oliebranche jarenlang mee aan het zaaien van twijfel, om maar door te kunnen gaan met de winning van fossiele brandstoffen. Daar is eerder over geschreven, ook op deze plek, maar Mommers laat nu ook zien dat Shell zich bewust was van het maatschappelijke risico dat ze nam. 

Om een beetje voeling te houden met de toestand in de wereld, heeft Shell – dat qua begroting niet onderdoet voor een middelgroot land – een scenario-afdeling die probeert vooruit te denken. Daar kwam men in 1998 tot de gedachte dat de olie-industrie wel eens net zo onder vuur kon komen te liggen als de collega’s van de tabak. Na een serie ‘gewelddadige stormen’, zo fantaseerde men, zouden non-gouvernementele organisaties in 2010 ‘een gezamenlijke rechtszaak beginnen tegen de overheid en de olie- en gasindustrie omdat zij negeren wat wetenschappers (inclusief hun eigen) al jaren zeggen: dat er iets gedaan moet worden’.

Het eigen overleven voorop

Fantasie in 1998, inmiddels werkelijkheid. Ik moest meteen denken aan iemand die op die scenario-afdeling heeft gewerkt: moraalfilosoof Johan Siebers, die ik sprak voor mijn boek ‘Het klopt wel, maar het deugt niet’. Hij zat zeven jaar bij Shell, en werd daar ‘pas echt de marxist die ik nu ben’. Siebers had gehoopt een rol te kunnen spelen bij het omturnen van het bedrijf, maar hij moest concluderen dat dat wishful thinking was. Een onderneming als Shell, die zegt zich te gedragen ‘als verantwoordelijke burger van de samenleving’, heeft simpelweg geen zelfstandige moraal. Het eigen overleven staat altijd voorop, liefst met elk jaar een aardig dividend voor de aandeelhouders. Willen we voorkomen dat de aarde al te onbewoonbaar wordt, dan moet de politiek grenzen stellen; dat is waar de samenleving spreekt, niet de bestuurskamer.

Maar wat als ook de politiek het af laat weten? Advocaat Roger Cox, die eerder namens milieu-organisatie Urgenda de Staat der Nederlanden op de knieën dwong, wil nu ook Shell via de rechter tot een koerswijziging brengen. Juridisch gezien betreedt hij onbeproefde wateren: het is nog iets anders de staat te dwingen zich aan zijn eigen wetten te houden, dan een bedrijf, dat opereert binnen de ruimte van de wet, een groenere kant op te sturen. Stiekem hoop ik dat Cox wint, maar daarvoor moet ik wel de nodige staatsrechtelijke oprispingen onderdrukken. De rechter is er om wetten te handhaven, de volksvertegenwoordiging om wetten te maken.

Lees hier meer columns van Stevo Akkerman

Uniek aan deze zaak rond Shell is dat het gaat om nog te verwachten klimaatschade, door olie- en gasprojecten. Iedereen kan mede-eiser worden. De klimaatzaak is tegelijk een publiekscampagne.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden