null Beeld

ColumnJames Kennedy

Stemmen per post verlaagt de drempel, reden genoeg om het ook in Nederland in te voeren

Van alle Amerikaanse kiezers stemde 46 procent tijdens de laatste verkiezingen per post. Het werd door deskundigen bejubeld als de eerlijkst verlopen verkiezingen in de Amerikaanse geschiedenis. Waarom doet Nederland hier dan toch zo moeilijk over? Alleen 70-plussers mogen in Nederland per post stemmen, en zelfs dat lijkt niet goed te lukken. Alle anderen moeten naar het stemhokje komen, ook in coronatijd.

Ik denk dat het een democratie past als alle kiezers hun stem per post uit mogen brengen. Dan krijgt iedereen gelijke kansen en hoef je ook geen onderscheid te maken tussen stemgerechtigden die daar wel of geen goede reden voor hebben. Niet alleen omwille van de bestrijding van het coronavirus, maar ook om de drempel om te gaan stemmen zo laag mogelijk te houden. Een democratische staat moet zorgen dat alle volwassen burgers worden gestimuleerd om hun stem uit te brengen.

Er kunnen allerlei blokkades worden opgeworpen. De VS zijn daar altijd erg goed in geweest, om mensen het stemrecht te ontzeggen of hun stembusgang te belemmeren. Grote groepen zwarte burgers konden soms moeilijk hun stem uitbrengen en veel staten nemen het stemrecht af van ex-gedetineerden, die – niet geheel toevallig – ook vaak zwart zijn. Soms wordt het burgers onmogelijk gemaakt om zich te registreren als stemgerechtigde, omdat ze er een identiteitsbewijs voor nodig hebben met foto uitgegeven door de overheid.

 Amerikanen hebben al vroeg maatregelen genomen om de kiesdrempel  te verlagen

Het zal Nederlanders waarschijnlijk verbazen dat er ook veel staten zijn in Amerika waar je helemaal geen identiteits­bewijs nodig hebt om je stem uit te kunnen brengen. Amerikanen hebben al vroeg maatregelen genomen om de kiesdrempel juist te verlagen, in de eerste plaats voor soldaten. Niet alleen hoefde je soms vrij weinig bewijs over je identiteit te laten zien voordat je je stem kon uitbrengen, maar je kon ook iemand anders namens jezelf naar het stemhokje sturen.

Tot in de jaren zestig bleef men beducht voor verkiezingsfraude en dat was niet zonder reden. ‘Stem vroeg en stem vaak’ was het advies van de politieke bonzen van Chicago aan hun eigen achterban. Dat de Republikeinen de Democratische overwinningen in steden soms wantrouwen – ook nog in 2020 – is misschien geworteld in het gesjoemel met stemmen door deze louche figuren in het verleden. Landen als Frankrijk schaften het stemmen per post af juist om fraude te voorkomen.

Maar vanaf de jaren zeventig vond in de VS een kentering plaats. In de ban van de wens tot democratisering gingen steeds meer staten over tot de uitbreiding van het stemrecht per post. Vijf westelijke staten namen de meest verstrekkende maatregelen; daar mogen burgers alleen maar per post hun stem uitbrengen. Op dit moment zijn er slechts zeven staten die opgave van redenen eisen om per post te mogen stemmen. Alle andere ­staten stellen hun burgers in de gelegenheid om een stembiljet aan te vragen, die ze vervolgens ondertekend weer terug kunnen sturen.

Het aantal fraudemeldingen blijft gering

Het is ook belangrijk te beklemtonen dat de VS niet het enige land is waar dit gebeurt. Ongeveer 90 procent van alle stemmen in Zwitserland worden per post uitgebracht. Duitsland stelde in 2008 alle burgers in de gelegenheid om per post te stemmen en tijdens de verkiezingen van 2017 stemde bijna 30 procent van de Duitse kiezers per post. Ook in Groot-Brittannië en andere Europese landen is stemmen per post een gangbare optie voor alle burgers. Het aantal fraudemeldingen blijft gering, omdat er effectieve maatregelen zijn ingebouwd die fraude bestrijden.

Ik heb sympathie voor het kort geding dat is ingediend om ook kwetsbare Nederlanders onder de 70 jaar het recht te geven om per post te stemmen. Maar ik zou dit recht niet willen beperken tot deze coronatijd.

Een onderzoek van Pew, een onafhankelijke denktank in ­Washington, toonde aan dat de meeste Amerikanen die in 2020 per post stemden dit niet deden uit angst voor het virus, maar ­omdat het gemakkelijker was. Het verlaagde de drempel. Dat moet meer dan voldoende reden zijn om deze mogelijkheid ook in Nederland in te voeren. Met goede voorbereiding – bij de verkiezingen van 2025.

 James Kennedy is een Amerikaanse historicus en decaan van het University College Utrecht. In Trouw geeft hij om de week zijn visie op de Nederlandse samenleving. Lees hier meer columns van James Kennedy.  

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden