null

OpinieSamenleving

Stel werkfonds in om tweedeling tegen te gaan

Beeld Trouw

Een nieuw maatschappelijk werkfonds kan banen scheppen voor mensen die nu kansloos zijn op de arbeidsmarkt. En de wereld wordt er ook nog beter van, betoogt Jos Verhoeven.

Zowel het boek Fantoomgroei van Hendrik Noten en Sander Heijne als het bijbehorende tv-programma van Jeroen Pauw Scheefgroei in de polder benadrukt nog maar eens hoezeer er een tweedeling is ontstaan in de samenleving. De analyse van het probleem in boek en tv-uitzending is helder en begrijpelijk.

Minder enthousiast ben ik over het gebrek aan concrete oplossingen. Boek en tv-programma gaan daaraan mank. Op zijn polders verschijnt dan weer een moeras van goede voornemens en beleidsintenties waarbij elke polderpartij haar eigen stokpaardje berijdt. Het kan en moet allemaal concreter, willen mensen er iets aan hebben.

Ik beperk me vooralsnog tot de arbeidsmarkt. Dat de Participatiewet niet werkt is een feit. De rapporten van de commissie-Borstlap en die van het SCP en anderen hebben dat wel duidelijk gemaakt. Het kan ook niet anders. De arbeidsmarkt is een soort topsport geworden en niet iedereen kan daaraan meedoen. Tegen beter weten in hield de overheid daar toch jaren aan vast.

Tamboereren op de trommel van vaste contracten

Niet alleen de overheid overigens. Ook de vakbonden tamboereren nog steevast op de vastecontracttrommel bij het bedrijfsleven alsof we nog in de jaren zestig leven, en het bedrijfsleven initieerde een banenplan voor doelgroepen dat, zo bleek uit onderzoek, kwestieuze resultaten in aantallen en duuzaamheid oplevert.

Ton Wilthagen (Universiteit van Tilburg) en ik pleiten al enkele jaren voor erkenning van het feit dat er iets anders moet gebeuren.

Werk is er zat. Dat is het probleem niet. We hebben als samenleving veel uitdagingen op diverse terreinen: zorg, milieu, welzijn enzovoorts. Mensen willen daar graag een steentje aan bijdragen. Liever dan noodgedwongen op de bank zitten met een uitkering.

Solidariteitsheffing

Laten we die uitkering (totale som ongeveer 30 miljard) dan ook gebruiken als basis van het loon voor het creëren van nieuw werk: maatschappelijk waardevol werk. Dat is waarschijnlijk niet voldoende om iedereen een minimumloon te betalen. Tenzij we ook het bedrijfsleven en de mensen die wel de luxe van werk hebben, vragen hier een bijdrage aan te leveren. Een soort solidariteitsheffing. Dat gaan we regelen via de cao’s.

Er zijn in Nederland ongeveer 800 cao’s. We nemen daar een percentage uit van de totale loonsom (zo’n 370 miljard) en stoppen dat in het Maatschappelijk Waardevol Werkfonds. Vanuit dat fonds worden nieuwe maatschappelijke bedrijven opgezet die banen bieden aan hen die nu kansloos zijn op de reguliere markt. Banen die meehelpen de wereld een stukje duurzamer, zorgzamer, veiliger en socialer te maken. Bovendien kan het geld ook gebruikt worden voor de lonen van hen die nu (nagenoeg) onbetaald werken bij bestaande sociale ondernemingen.

Natuurlijk is er veel aandacht voor ontwikkeling en is scholing vanzelfsprekend. Mensen die de transitie naar de reguliere markt alsnog kunnen maken, zullen daartoe gestimuleerd worden. Maar als dit niet kan, is er een werkbaar alternatief voorhanden.

Wij een baan, jij een baan

Dat ontslaat reguliere bedrijven overigens niet van hun maatschappelijke plicht om zo inclusief mogelijk te zijn. De specifieke brancheafdracht die ik voor ogen heb kan meeveren met het inclusiviteitsgehalte van de sector. Met andere woorden: hoe inclusiever en diverser de sector, hoe minder men hoeft af te dragen. Dat is tevens een mooie prikkel voor werkgevers en werknemers. Niet bij een cao aangesloten bedrijven betalen pro rata naar de loonsom. Op deze wijze introduceren we eigenlijk een soort buy one, give one-principe. Wij een baan, jij een baan.

Op deze wijze wentelen we het probleem niet exclusief op de overheid af, laten we mensen participeren en hebben we er als gemeenschap ook allemaal profijt van. De mensen die werkzaam zijn via het Maatschappelijk Waardevol Werkfonds (bestuurd door werkgevers, werknemers en overheid) vallen allemaal onder de net geïntroduceerde cao ‘Aan de slag’. Is dat ook meteen geregeld.

Jos Voorhoeven is algemeen directeur van de Start Foundation.

Lees ook:

De Participatiewet moet op de schop, vinden gemeenten: ‘Te veel wantrouwen’

Het systeem van uitkeringen en toeslagen moet fundamenteel anders, vinden de Nederlandse gemeenten. Mensen met een minimuminkomen komen nu te vaak in de knel, constateren zij.

De top van het bedrijfsleven moet zich inzetten voor een leefbaar inkomen voor iedereen

De top van het bedrijfsleven zou zich meer moeten inzetten voor wat het beste is voor de samenleving. Dat is een leefbaar loon van tenminste 14 euro per uur, meent FNV-vicevoorzitter Zakaria Boufangacha.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden