null

OpinieDe Derde Kamer

Stad en platteland zijn bondgenoten, ook de politiek moet dat inzien

De relatie tussen stad en platteland is politiek verwaarloosd. Maar een (klimaat)bestendige toekomst voor het hele land vergt bundeling van krachten en samenwerking op gelijke voet, meent Bettina Bock. Als (bijzonder) hoogleraar aan de Rijksuniversiteit Groningen en de Wageningen Universiteit schreef zij de slotbijdrage voor de verkiezingsserie De Derde Kamer.

De Derde Kamer geeft stem aan mensen buiten de Randstad. Hun perspectief op maatschappelijke thema’s wordt niet zo snel gehoord in Den Haag. In dit virtuele parlement van Trouw doen ze vast voorstellen aan de nieuwe Tweede Kamer en het aankomend kabinet.

De laatste weken is er veel discussie over de inrichting van Nederland waarbij de roep naar meer centrale regie herhaaldelijk hoorbaar is. Nederland is klein en toch willen we meer woningen, meer duurzame energie, meer kringlooplandbouw, meer natuur en landschap en meer biodiversiteit. En omdat de (Rand)stad al aardig volgebouwd is, kijkt men vooral naar de regio, het landelijk gebied. Dat is goed nieuws want eindelijk lijkt door te dringen dat de ‘rest van Nederland’ veel te bieden heeft.

Maar hoe gaan we er dan voor zorgen dat heel Nederland baat heeft bij die centrale regie? Wat mij betreft vertrekken we vanuit het gezamenlijk belang van stad en platteland, Randstad en regio. We kunnen simpelweg niet zonder elkaar, niet nu en zeker niet in de toekomst. Vandaar mijn pleidooi voor een hernieuwd bondgenootschap en samenwerking vanuit gezamenlijkheid en gelijkwaardigheid.

Relatie stad en ommeland

In de negentiende eeuw was het zonneklaar dat de stad niet zonder het ommeland kon; omgekeerd bepaalde de vraag vanuit de stad de functie van het omringende land. Door de mondialisering van productie en handel denken we aan onafhankelijkheid gewonnen te hebben. Ja, Amsterdam is niet meer aangewezen op kaas uit de Beemster, maar heeft het ommeland wel nodig voor schone lucht, voor opvang en winning van drinkwater, voor woonruimte, en om te kunnen ontsnappen aan drukte, herrie en hitte. Stadsparken zijn mooi maar veel te klein om aan ieders behoefte aan buitenleven te voldoen. Zo is de stad misschien wel op veel meer manieren afhankelijk van het ommeland dan in de negentiende eeuw.

null Beeld Fadi Nadrous
Beeld Fadi Nadrous

Andersom behoort ‘de stad’ tot het dagelijks leefsysteem van vrijwel alle plattelanders. Velen werken in de stad, volgen er onderwijs of gaan er winkelen; zoeken de stad op voor een bezoek aan musea, bioscoop of theater (voor corona dan), de bank en het ziekenhuis. Deels vanwege het gebrek aan werkgelegenheid en voorzieningen in het landelijk gebied. Maar zeker ook omdat men plezier beleeft aan het stadse leven; of omdat het pendelen tussen stad en platteland bij het alledaagse leven hoort. En zo horen stad en platteland, Randstad en regio gewoonweg bij elkaar in Nederland.

Sterk door bundeling van krachten

De politiek heeft de relatie tussen stad en platteland wel verwaarloosd. Veel politici zagen de stad als de motor van Nederland en de Randstad als het vanzelfsprekende centrum. De perifere regio’s moesten hun verlies maar accepteren, in deze eeuw van de stad. En platteland, dat ging toch alleen over landbouw?

Gelukkig beginnen velen nu anders te denken en zich te realiseren dat de (Rand)stad het alleen niet redt. Al bladerend door de zaterdagkranten van 27 februari kwam ik het volgende tegen. In het project ‘Rotterdam de boer op’ gaat lokale voedselproductie en -consumptie samen met herstel van natuur en biodiversiteit en meer ruimte voor recreatie dicht bij de stad. Verderop een artikel over de groeiende vraag vanuit de stad naar landelijk gelegen tweede huizen. Daarnaast een advertentie die wijst op de kwetsbaarheid van de stad: het Concertgebouw vraagt om donaties uit het hele land om de coronastilte te overleven.

Er zijn meer voorbeelden van goede stad-platteland relaties: publieke instellingen die hun kantinemaaltijden met regionale producten laten bereiden; regionale ziekenhuizen die mobiele spreekuren in het ommeland verzorgen; steden die investeren in de toegankelijkheid van hun cultureel aanbod vanuit de regio (zie onder meer www.rural-urban.eu).

Voor wat hoort wat

Wat de voorbeelden gemeenschappelijk hebben, is dat ze vertrekken vanuit gezamenlijkheid en wederkerigheid. Het principe is ‘samen staan we sterker’ en ‘voor wat hoort wat’. Dat gezamenlijke belang is niets minder dan een goed leven in Nederland op de lange termijn.

Elke regio draagt een steentje bij en schept samen met andere de schoonheid van het geheel, als een mozaïek of caleidoscoop. Een kwetsbaar geheel, dat vraagt om samenwerken tussen Rijk en regio, overheid en burgers; waarbij bijdragen aan het gezamenlijke doel niet ten koste gaat van de eigen toekomst. Met centrale regie maar vanuit een gezamenlijke visie.

Er zijn tal van oplossingen denkbaar: zo kunnen we boeren betalen voor natuuronderhoud; regio’s voor waterberging; bewoners voor de lokale productie van energie. Je kunt het een nieuw verdienmodel noemen. Persoonlijk voel ik meer voor het begrip bondgenootschap omdat daarin lotsverbondenheid en gelijkwaardigheid weerklinken. Een klimaatbestendige toekomst vergt het bundelen van de krachten van stad en platteland, Randstad en regio, met besef van wederzijdse afhankelijkheid en respect voor wederkerigheid.

Lees ook:

Ook voor bewoners op het platteland moet de zorg bereikbaar blijven

Mobiele huisartsenpraktijken, rijdende opticiens, beeldbellende ­fysiotherapeuten, zo ziet Ellen van Selm de toekomst van de zorg voor zich. Snel internet moet er dan wel heel snel overal op het platteland komen. Als voorzitter van de P10, waarin de 29 grootste plattelandsgemeenten samenwerken, schreef zij een bijdrage voor de verkiezingsserie De Derde Kamer.

Utrecht haalt de natuur binnen. ‘We moeten van onze tegelverslaving af. Verblijfsruimte boven verkeersruimte’

In Utrecht begint het groen straks bij de voordeur van de inwoners. Via parken, plantsoenen, water en wandelpaden mondt de natuur dan uit in de landschappen die de stad omringen. Over twintig jaar is de stad voller maar toch ook veel groener, zo is het plan.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden