Opinie'Groene plannen'

Staalreus Tata zegt bij ’s werelds schoonste te horen, maar loopt hopeloos achter

Elders wordt door recycling al veel schoner staal geproduceerd dan in IJmuiden, constateert Antoinette Verbrugge uit Wijk aan Zee, mede namens een aantal andere verontruste bewoners. Ze zetten vraagtekens bij de ‘groene’ plannen van staalreus Tata.

Met succes verkoopt Tata keer op keer het verhaal dat het complex in IJmuiden een van de schoonste staalbedrijven ter wereld is. Trouw bood een podium voor Tata’s ‘groene plannen’ (Verdieping, 26 maart). Het klopt niet.

Meerdere beweringen, die het bedrijf als mantra’s repeteert, rammelen. Tata in IJmuiden is hooguit de schoonste van de ‘dirty rest’, de staalbedrijven met hoogoventechnologie. Een steeds groter deel van de staalproductie in de wereld – al meer dan 40 procent – komt tot stand via recycling (van schroot) of via directe reductie, en is dus schoner, met minder CO2-uitstoot.

Dat landen als China, Rusland, India of Brazilië staal uit erts produceren is logisch; zij hebben te weinig schroot om de eigen grote vraag naar staal aan te kunnen. Juist in een westers land met een rijpe economie zou de nadruk moeten liggen op recycling, maar Nederland exporteert schroot. En Tata Nederland heeft zich niet aangepast, het blijft met vervuilende hoogovens produceren op een plek waar dat niet hoeft. En waar het eigenlijk niet meer kan.

Claims en beloftes over deze techniek zijn dubieus

Met de nieuwe, CO2-arme Hisarna-techniek wil het bedrijf tegen 2030 ruim 1 miljoen ton staal produceren. Maar de claims en beloftes rond deze nieuwe techniek zijn dubieus. Die is bij uitstek geschikt voor fijnstoffige, laagwaardige erts. Dat is geen erts die je op een boot naar Nederland laat komen (verwaaien). En hoewel er tot 20 procent CO2 bespaard kan worden, legt deze productiemethode het qua CO2-besparing totaal af tegen recycling.

Europa geeft al jaren geen subsidie meer voor Hisarna, en andere staalbedrijven die partner waren in het project, zijn afgehaakt. Waarom zien zij er geen brood in? De Hisarna-fabriek in IJmuiden staat overigens al tijden stil.

Minder uitstoten door minder staal te maken is volgens Tata niet economisch. Je vraagt je af: waarom niet? De staalmarkt is overvoerd. Het staal gaat weg voor dumpprijzen. Waarom zou Tata niet minder staal kunnen produceren? En waarom moet je per se in een dichtbevolkt en kwetsbaar gebied 7 miljoen ton staal blijven maken met een eeuwenoud proces, waarvan het overgrote deel voor de export is?

Produceer de helft minder en richt je voor de rest op de ontwikkeling en export van hoogwaardige technologie. Dat scheelt enorm in de uitstoot en past in de toekomstvisie van de overheid: innovatie als motor van onze economie. Het antwoord van Tata hierop is bekend: het wil dat de overheid, wij allen dus, betaalt voor het afvangen en opslaan van CO2. Voor Tata gratis; net als de milieuruimte.

Tata moet er niet aan denken dat alle staal uit China komt

Het is voor Tata ook een kwestie van concurrentie. Het bedrijf moet er niet aan denken dat alle staal uit China komt. Een onzinnige stelling die angst aanjaagt. China exporteert minder dan 10 procent van de productie, en alleen omdat de binnenlandse vraag fluctueert.

De suggestie is ook dat de productie uit China ondermaats en vervuilend is. De meeste staalbedrijven in China – we praten over de helft van de wereldcapaciteit – zijn echter de laatste twintig jaar gebouwd. Hun productieproces is veelal schoner dan in IJmuiden. Tata moet het doen met een honderd jaar oud bedrijf dat volgens medewerkers en vakbonden al twintig jaar onverantwoord bezuinigt op onderhoud en modernisering. Met grote consequenties voor de omgeving.

Tata wijst graag op de mogelijkheid tot hergebruik (bijna 100 procent) van staal. Die groene staal blijkt echter iets voor anderen. Zélf blijft het bedrijf steeds meer nieuw staal in de markt pompen. In plaats van investeringen in research naar de opwaardering van schroot wordt al een eeuw onderzoek gedaan naar verbetering van de productie uit erts.

Lees ook: 

‘Bedenk eens een wereld zonder staal’

De metaalindustrie scoort hoog in de Vuile 15, hoofdzakelijk Tata Steel. Wel zit het bedrijf vol groene plannen. ‘Het is te makkelijk om alleen maar de industrie te bashen.’ 

De Vuile 15: de meest vervuilende sectoren van Nederland

Welke sectoren zijn in Nederland het meest vervuilend? Trouw liet het onderzoeken en publiceert nu eenmalig de Vuile 15. Een ranglijst in drie delen; dit zijn de onderste vijf. 

Omwonenden stellen de provincie een ultimatum over Tata Steel en Harsco

Omwonenden zijn het zat. De provincie moet eindelijk met concrete maatregelen komen om de milieuoverlast van Tata Steel en Harsco aan te pakken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden