null Beeld

OmbudsmanEdwin Kreulen

Spreek niet over ‘hij’ of ‘zij’ als diegene dat niet wil

Een foutje, zo zegt de redacteur die een transgender bisschop aanduidt als ‘zij’. Het legt de onwennigheid bloot op de redactie.

De kwestie

“Ze wil niet aangesproken worden als hij of zij, maar als they”, meldt de Trouw-website 12 september over Megan Rohrer. Die is als eerste openlijke transgender benoemd tot bisschop in de Verenigde Staten. Over het werkzame leven van Rohrer, geboren als vrouw, staat er onder meer: “Ook hielp ze de daklozen”.

In de krant van 12 mei werd de benoeming aangekondigd. In dit uitgebreide portret staat dat Rohrer na het ‘they’ graag enkelvoud in het werkwoord hoort. Denk aan: “They is bisschop”. Net als op internet wordt Rohrer als vrouw bestempeld: “Zij is zeer ingenomen met de verkiezing.”

De standpunten

Waarom kiest de redactie voor ‘zij’ bij een transgender, vraagt een lezer zich af. En als er per se gekozen moest worden voor zij of hij, waarom dan juist ‘zij’? Klinkt daarin kritiek op transgenders door? Allerminst, meldt de redacteur religie & filosofie, die het eerste stuk schreef. “Ik dacht dat ik het woord ‘zij’ had vermeden, maar bleek het toch gebruikt te hebben. Misschien ook onwennigheid.”

Nederlandse transgenders pleitten er vier jaar terug in de krant al voor om formuleringen als ‘hen kiest’ te gebruiken voor mensen die zichzelf niet als man of vrouw willen betitelen. Persbureau ANP doet dat ook sinds deze zomer: ‘hen’ of ‘die’, en dan voor het bezittelijk voornaamwoord: hun. Nieuwssite Nu.nl gebruikt ‘hen’ in haar bericht over de nieuwe transgenderbisschop.

Deze betiteling houdt de Trouw­redactie aardig bezig. Het Schrijfboek hanteert sinds een jaar het uitgangspunt om aanduidingen te vermijden waaraan mensen aanstoot kunnen nemen. En raadt aan zoveel mogelijk de keuze te volgen van personen zelf. Voor non-binaire mensen wordt dat ‘die’. Wel kan dat lastig te begrijpen zijn: geef er uitleg bij. Wat met ‘haar’ of ‘zijn’ moet gebeuren voor non-binairen, staat niet in het handboek.

De literatuurredacteur die vorig jaar de opmars van Marieke Lucas Rijneveld beschreef, kreeg commentaar omdat hij deze non-binaire auteur aanduidde met ‘zij’. Terwijl hij juist het uitgangspunt hanteerde ‘doe wat de betrokkene zelf wil’. Rijneveld kiest in het Engels voor ‘they’, maar ziet geen bruikbaar Nederlands alternatief.

Deze cultuurredacteur schreef in oktober een uitgebreid stuk over de kwestie en vroeg lezers een alternatief te bedenken. Tussen de inzendingen vonden de chef van de opinieredactie en hij niet de gouden oplossing. “Het gaat vooral om respect voor de betrokkenen, maar het blijft een dilemma vanwege goede begrijpelijke grammatica”, stelt hij vast. Taalkundigen vreesden dat ‘hen’ voor non-binaire personen de grammaticale fouten met ‘hen’ en ‘hun’ zou vergroten. Hij kon zich voorstellen dat je bij een transgender als de bisschop in het Nederlands toch ‘zij’ gebruikt, zolang er geen sprake is van een geslachtsoperatie. “Tenzij je weet dat deze persoon zich juist meer mannelijk voelt.”

Een binnenlandredacteur die vaker over genderkwesties schrijft, zou voor de bisschop de ‘die’ gebruiken uit het Schrijfboek, of de ‘hen’ en ‘hun’. “Als we maar volgen wat mensen zelf willen. Dat is heus niet zo moeilijk, het gaat niet om veel mensen. En wie anders aangesproken wil worden, heeft dat meestal weleens eerder aangegeven.” Ze zou overigens niet snel spreken van een ‘transgender’, maar eerder van een ‘transgender persoon’. “Zoals we het ook niet over ‘zwarte’ hebben.”

Oordeel

Dat de transgender bisschop ‘zij’ wordt genoemd, lijkt niets te maken te hebben met onwil bij de redactie om de taal aan te passen aan de wens van non-binaire mensen. Dit ‘zij’ is niet volgens de eigen redactieregels, maar kan er onbedoeld insluipen bij redacteuren die als geen ander gedrild zijn in grammatica. Nadeel is ook dat er geen geweldig alternatief is, zoals de rondvraag onder lezers liet zien.

Verder is het zoals de cultuurredacteur zegt: respect voor de wens van non-binaire personen kan botsen met het taalgevoel van lezers voor wie bijvoorbeeld ‘hen’ onlosmakelijk verbonden is met meervoud. Gebruik toch naast ‘die’ de woorden ‘hen’ en ‘hun’. Een redacteur moet dat grammaticaal wel aankunnen. Doe dit met mate, en blijf in een artikel uitleggen waarom. Geef die uitleg nog een beperkte periode, bijvoorbeeld tot eind dit jaar. Daarna hoeft niemand meer uit te leggen waarom men op een bepaalde manier wil worden aangesproken.

Edwin Kreulen schrijft wekelijks een column als ombudsman van Trouw. Eerdere afleveringen vindt u hier. Wilt u hem een kwestie voorleggen? Mail dan naar ombudsman@trouw.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden