opinie

Soms wordt het wél beter, zegt psychiater Menno Oosterhoff

Hoe ernstig een psychische aandoening ook is, herstel van perspectief is toch vaak mogelijk, stelt psychiater Menno Oosterhoff.

Wat is het in de psychiatrie toch altijd moeilijk om de juiste balans te vinden, om lijden te erkennen zonder hoop weg te nemen. Dat bleek ook weer uit het artikel ‘Beter wordt het niet’ (Trouw, 19 januari).
De schrijver, de filosoof Awee Prins, begint met felle kritiek op de gedachte dat alles maakbaar is, dat er altijd herstel mogelijk is, dat je altijd zelf de regie kunt pakken en dat kwetsbaarheid ook kracht kan worden. Hij vindt dat een veel te mooie voorstelling van zaken.

Ik kan hem daar helemaal in volgen. Er is een voortdurende neiging psychische aandoeningen op te leuken, mooier te maken dan ze zijn. Een collega zei me eens: “Eigenlijk zouden we de lelijkheid van psychische aandoeningen meer moeten laten zien. Wat voor verwoestingen die kunnen aanrichten en met wat voor lijden ze gepaard kunnen gaan.”

Ook ik vind dat we het stigma van psychische aandoeningen moeten wegnemen, maar niet het leed moeten ontkennen.

Toch krijg ik gaandeweg zijn stuk een onbehaaglijk gevoel. Ik kan hem nog volgen in zijn pleidooi voor erkenning van ‘vast kunnen zitten’, geen perspectief meer zien en de onmogelijkheid terug te keren naar het oude. Maar in zijn ijver om mooi weer spelen te bestrijden, schiet hij door. Met het badwater van de valse hoop gooit hij ook het kind van de terechte hoop weg. Hij introduceert een nieuw mantra: het kan niet beter en het wordt niet beter. Geduld, zegt hij, doorstaan is alles.

Lijden

Dit is een veel te somber beeld. Veel psychische problematiek is wel degelijk succesvol te behandelen. Maar ook als dat niet mogelijk is, dan rest vaak meer dan geduldig lijden, namelijk het vinden van een omgang met beperkingen en problemen, waardoor het lijden vermindert.

Ik ben ook niet dol op het woord ‘herstel’ van de herstelbeweging, maar ik denk er altijd achteraan: herstel van perspectief en eigenwaarde. Want dat is wat de herstelbeweging eigenlijk beoogt. Ook dat herstel is niet altijd mogelijk. Een patiënt zei ooit: “Dat herstel van perspectief lukt me ook niet. Nu ben ik als patiënt ook nog mislukt.”

Dus we moeten steeds bescheiden zijn, maar dat is wat anders dan herstel volledig onmogelijk te verklaren.

Ervaringsdeskundigheid

Aan het eind van zijn verhaal pleit Prins voor meer inzet van ervaringsdeskundigheid in de psychiatrie, ook van behandelaars. Dan heeft hij mij weer terug. Ik ben met hem eens dat dat de psychiatrie hartelijker kan maken.

Eén ding moet me nog van het hart. Ook Awee Prins maakt zich in zekere zin schuldig aan het geven van een onjuiste voorstelling van psychisch lijden. Hij ziet het als het kampen met (de ­nasleep van) ingrijpende existentiële ervaringen en vindt dat het niet gepathologiseerd en gemedicaliseerd mag worden. Alsof ziek zijn toch een schande is als het over psychische problemen gaat. Ook hier geldt dat we niet het ziek zijn moeten ontkennen, maar de vooroordelen daarover.

Kwetsbaarheden

Een psychische aandoening is beslist niet altijd het gevolg van het meemaken van uiterlijke nare gebeurtenissen. Je kunt ook in jezelf aanlopen tegen kwetsbaarheden en tekorten die problemen in het psychische functioneren veroorzaken. Dat heeft niks te maken met gebrek aan wilskracht en kan een ernstige belasting zijn.

Voor mij betekent het benoemen van ziekte erkenning van en respect voor de moeite die mensen moeten doen om daarmee om te gaan. Geen probleem als mensen liever een ander woord gebruiken, maar laten we niet denken dat het altijd moet komen door iets wat je van buiten meemaakt. 

Lees ook:

Een psychiatrisch patiënt wordt nooit meer de oude

De herstelbeweging zet ervaringsdeskundigen in voor het herstel van psychiatrische patiënten. Filosoof Awee Prins, zelf óók ervaringsdeskundige, juicht dat toe, maar het doel - beter worden - niet. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden