ColumnSylvain Ephimenco

Soms is de Troonrede ronduit propagandistisch

De Troonrede is een ritueel en in een tijdperk waarin rituelen en tradities worden ontmanteld, zul je me niet horen zeggen dat de Troonrede eraan moet. Het is altijd goed om eens de donkere stem van de koning te horen en hem op zijn dictie en aarzelingen te beoordelen (Alex doet het overigens beter dan vroeger zijn moeder).

Maar dit wil niet zeggen dat ik de tekst, grotendeels door gouvernementele ‘ghostwriters’ geschreven, soms niet oppervlakkig vind of ronduit propagandistisch. En heel soms kan een aperte leugen erin opduiken. Zo herinner ik me de semantische rel die in 1988 ontstond, toen koningin Beatrix de beruchte woorden voorlas dat ‘het land de afgelopen jaren schoner is geworden. Dat geldt met name lucht en water’. Tumult in de Kamer en razernij bij milieuorganisaties en activisten. Toenmalig D66-leider Van Mierlo betichtte premier Lubbers van ‘misleidende informatie’ en snel werd het een worstelpartij over de betekenis van ‘met name’. Ga eens je taal beter leren doorgronden, adviseerde Lubbers Van Mierlo, want ‘met name’ betekent ‘alleen’. De D66-leider rende naar zijn laatste editie van de Van Dale, wat Lubbers dwong zijn ongelijk toe te geven en de historische woorden uit te spreken: “We zullen een nieuwe Van Dale aanschaffen”.

Even balanceerde het land op de rand van de afgrond

Ernstiger kan een omissie in de Troonrede zijn wanneer een cruciaal feit onbenoemd blijft. In 2002 was het land nog in rep en roer, toen Beatrix er in de Ridderzaal goed voor ging zitten. Net vier maanden eerder was de leider van de LPF, vlak voor de Kamerverkiezingen, door linkse activist Volkert koelbloedig vermoord. Even balanceerde het land op de rand van de politieke en maatschappelijke afgrond: fortuynistische revolte, kogelbrieven, beveiliging van politici en surrealistische Kamerverkiezingen die door het CDA en de wezen van de LPF werden gewonnen. Beatrix las de woorden van premier Balkenende voor zonder schroom. Er stond van alles in die tekst: veel immigratie, economie, internationale relatie, milieu, enzovoort. Maar de naam van de eerste vermoorde politicus sinds Willem van Oranje en de gebroeders De Witt werd zorgvuldig vermeden. Ook werd niet aan de moord gerefereerd die het land zo diep had getroffen.

Het lijk van Fortuyn belandde zo in de staatskast en deze werd door de Troonrede van een dubbel slot voorzien. Hooguit stond in de tekst dat ‘veel burgers een gevoel van onbehagen hebben over een toenemende onveiligheid die als bedreigend wordt ervaren’. Een bijna stalinistische techniek die een democratische rechtsstaat onwaardig was. Praktisch niemand protesteerde en zelfs LPF-leider Wijnschenk vond deze bedenkelijke manipulatie hooguit een beetje ‘jammer’. Nu is het waar dat in de laatste Troonrede met geen woord werd gerept over de asielmigranten en vluchtelingen in Griekenland. Maar kamp Moria bevindt zich duizenden kilometer hiervandaan in het verre buitenland. Terwijl Fortuyn op het Hilversumse mediapark, pulserend hart van de vrijheid van expressie, werd vermoord, op nog geen 90 kilometer van de Ridderzaal.

Drie keer per week werpt columnist Sylvain Ephimenco zijn blik op de actualiteit. Lees zijn columns hier terug.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden