Column Stevo Akkerman

Sommige woorden zijn ongeschikt voor mensen die onschuldig de dood vonden

Als er bij militaire interventies in het buitenland dingen fout gaan, hetgeen gebeurt, dan hoor je al snel dat we niet naïef moeten zijn. Oorlog voeren zonder vuile handen te maken is onmogelijk, en wie ervan opkijkt dat soms de verkeerde mensen worden gedood, is wereldvreemd. Dat moge zo zijn, maar nu de Nederlandse politiek zich buigt over wat er in 2015 in het Iraakse Hawija gebeurde, vraag ik me voorzichtig af of de grootste naïviteit niet bij Defensie te vinden is.

Dit speelt op verschillende fronten. Het begint met het scheppen van de verwachting bij het parlement en de bevolking dat alles wel los zal lopen, er zijn waarborgen, slimme precisiewapens, rodekaarthouders; de risico’s zijn afgedekt. Precies omdat deze naïeve verwachting is geschapen, grijpt men onmiddellijk naar de doofpot als onze bommen toch te veel ‘nevenschade’ aanrichten – in dit geval in de vorm van minstens zeventig mensenlevens. Dat is de volgende naïviteit: te denken dat zoiets verborgen kan blijven. En dan wordt een tragische inlichtingenfout over de hoeveelheid explosieven in een IS-bommenfabriek, want dat was het toch, alsnog een schandaal. Niet door wat er gebeurde, maar doordat het geheim werd gehouden. Erger nog: toenmalig minister Jeanine Hennis meldde de Kamer dat ‘voor zover bekend geen sprake is geweest van burgerslachtoffers’, terwijl dat wel degelijk bekend was.

Harde en wrede afwegingen

Maar wacht even. Was het inderdaad alleen een kwestie van onjuiste inlichtingen? Een oud-luchtmachtofficier zei onlangs in NRC dat ‘harde en wrede afwegingen’ horen bij een oorlog. “Je moet het mogelijk verlies van levens van burgers afwegen tegen misschien wel honderden burgers die omkomen als IS de bommen uit die fabriek gaat inzetten.” Als de Nederlandse krijgsmacht zo te werk gaat, dan zou het parlement dat wel willen weten, neem ik aan. Minister Ank Bijleveld zegt dat het zo niet is gegaan en dat Nederland, anders dan de VS, ‘wil opereren zonder dat er burgerslachtoffers vallen’. Ik denk dat dat waar is. Maar het is ook zo ‘dat alles wat we horen uit de koker van Defensie komt’, zoals advocaat Liesbeth Zegveld gisteren opmerkte in Trouw.

Zegveld vindt dat er een onafhankelijk onderzoek moet komen, en dat lijkt me gezien het hoge dodental terecht. Oorlog voeren is soms onontkoombaar, maar nooit – als het goed is – een eerste keuze. Het is voor militairen altijd zeer ingrijpend, en voor een democratie per definitie zenuwslopend: op grond waarvan hebben wij het recht anderen, buiten onze landsgrenzen, het leven te ontnemen? Welke regels passen we daarbij toe? Juist wie niet naïef is, wil weten hoe onze krijgsmacht dat doet en niet aan Defensie overlaten wat wel en niet aan de volksvertegenwoordiging wordt verteld.

Gaat het fout, gaat het vreselijk fout zoals in Hawija, dan zou het goed zijn als een minister het woord ‘nevenschade’ wist te vermijden. Sommige woorden zijn gewoon ongeschikt voor mensen die onschuldig waren en toch de dood vonden. En laten we de nabestaanden ruimhartig steunen.

Drie keer per week schrijft Stevo Akkerman een column waarin hij de ‘keiharde nuance’ en het ‘onverbiddelijke enerzijds-anderzijds’ preekt. Lees ze hier terug. Abonneer je op zijn column in onze mobiele app en lees hem als eerste.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden