Beeld Trouw

ColumnAbdelkader Benali

Sociale media worden wapens om het leven van onschuldige mensen kapot te maken

Een docent van een school in Rotterdam moest afgelopen week onderduiken wegens een spotprent die in zijn klaslokaal hing. Het ging om een spotprent van Joep Bertrams die was getekend na de aanslagen op Charlie Hebdo in 2015. De tekening hing al vijf jaar in de klas en werd gebruikt in de lessen. Een aantal islamitische meisjes ging verhaal halen bij de docent. De spotprent moest weg. De uitleg dat het niet om de profeet Mohammed ging haalde niets uit. De uitleg schijnt niet door te dringen tot de meisjes. De prent vindt zijn weg naar de sociale media, er ontstaat rumoer en er worden bedreigingen geuit. De docent moet onderduiken.

Tien jaar geleden verwelkomden we de sociale media als een prachtige manier om de kloven tussen de bevolkingsgroepen te dichten. De Arabische Lente die in 2010 in de islamitische wereld uitbrak was de uitkomst van een jongere generatie die Facebook en Twitter gebruikt als wapen in de strijd voor vrijheid. De sociale media werden allerlei magische kwaliteiten toegeschreven. Inmiddels blijken de sociale media vooral intolerantie te voeden. Antisemitisme, islamofobie, vrouwenhaat en homohaat zijn toegenomen. Fake news is de nieuwe norm.

Instagram wordt gebruikt door jongeren in de grote stad om leeftijdgenoten te exposen, meisjes die makkelijk met jongens zouden zijn worden aan de schandpaal genageld. Een jongen die met een andere jongen zoent wordt gefilmd, het filmpje wordt massaal gedeeld, het leven van de jongen wordt een hel. De pesterijen leiden tot zelfmoord. De sociale media worden wapens om het leven van onschuldige mensen kapot te maken. De sociale media controleren niet wie liegt of bedriegt, ze moedigen het alleen maar aan.

Jongeren zijn door Instagram in beelden gaan denken, niet in zinnen

Om die reden ben ik de afgelopen paar jaren steeds voorzichter geworden over wat ik zeg op middelbare scholen. Een open discussie over de islam, over taboes binnen de islam, wordt lastig wanneer je weet dat een humorvolle uitspraak of een prikkelende stelling je door de sociale media binnen een paar minuten tot paria kunnen maken. Jongeren zijn door Instagram in beelden gaan denken, niet in zinnen. Wie schreeuwt krijgt de aandacht, wie betoogt blijft onzichtbaar. Men lijdt aan maatschappelijke doofheid.

Een genuanceerd verhaal vertellen kost tijd, jongeren hebben geen idee van wat tijd is. Er zijn alleen nog maar impulsen. Jonge mensen met dromen, idealen en een afwijkende mening worden keihard weggedrukt door de vulgaire leeftijdsgenoten die elkaar kapot roddelen. De verwarring laat zich nog meer voelen bij jongeren uit zwakke sociaal-economische milieus – de overvloed aan fake news en samenzweringstheorieën heeft hun oriëntatie op het leven kapotgemaakt.

Ik maakte aan den lijve mee hoe diep deze verwarring zat toen ik optrad op een vmbo waar tachtig procent van de leerlingen een Marokkaanse achtergrond heeft. De kloof tussen hen en mij had niet groter kunnen. Onze gemeenschappelijke achtergrond raakte geen gevoelige snaar. Ze keken me glazig aan, alsof ik een vreemde diersoort was waarmee ze opgescheept zaten. En elke keer dat ik dacht dat ik contact had weten te leggen, kwam de grootste mond van de groep ertussen om de prille dialoog kapot te maken.

Wat ze uitstraalden was dat ze weg wilden. Weg uit het gesprek, weg uit de woorden. Terug hun bubbel in, waar een wild vuur heerst dat alles wat het leven de moeite waard maakt in de as legt.

Abdelkader Benali (1975) is schrijver. In 1996 debuteerde hij met ‘Bruiloft aan zee’, in 2003 won hij de Libris Literatuur Prijs voor zijn roman ‘De langverwachte’. Om de week schrijft hij voor Trouw een column. Lees ze hier terug.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden