Beeld Maartje Geels

Column

Smartphones zijn net zo verslavend als drank en sigaretten

Terwijl half Nederland dezer dagen worstelt met het afkicken van drank of sigaretten, bevind ik me in de luxe-situatie aan geen van beide verslaafd te zijn. 

Het zal wel een kwestie van geluk zijn of van genetisch materiaal, zeker weet je zoiets nooit, al maak ik mezelf graag wijs dat mijn matigheid voortkomt uit diepgewortelde afkeer van afhankelijkheid. Slaaf worden van de perfide tabaksindustrie? No way!

Dat ik Oudejaarsnacht feestend doorgebracht heb op drie slokjes witte wijn, beschouw ik als een persoonlijke overwinning op de genotsmiddelenindustrie.

In gezelschap wijs ik er graag op dat ‘verslaving’ een van de treffendste woorden in de Nederlandse taal is. Als je verslaafd bent, dan ben je een slaaf – laat dat woord tot jullie doordringen jongens en meisjes!

Minder immuun

Voor de verslaving aan appjes, likes, tweets, mailtjes en meldingen ben ik dan weer minder immuun. De telefoon ligt naast je, je móet dat berichtje onmiddellijk checken, al zou dat ook best een uur later kunnen.

Erger nog: juist als het schermpje niet oplicht, zoekt de hand de telefoon, want wie weet heb je toch een melding over het hoofd gezien.

Dat zulk junkiegedrag louter voortkomt uit een van de oermens geërfd overlevingsinstinct om op elke prikkel te reageren, geloof ik allang niet meer. Het is veel erger – verslavender. Zo’n appje, mailtje of like bevestigt je idee erbij te horen – bij een groepje mensen dat jouw reactie kennelijk op prijs stelt, dat jou erbij wil hebben.

Dieper verlangen

Een dieper verlangen bestaat er waarschijnlijk niet, vandaar de wanhoop van pubers die in dat virtuele bubbelbad te maken krijgen met pestgedrag.

Over de kwalijke gevolgen van de smart­phoneverslaving lijkt alles wel gezegd: in de klas, in de slaapkamer, in het verkeer eist het ding aandacht op die je aan iets anders zou willen en ook moeten besteden; app-ongeluk is uitgeroepen tot hét woord van 2017. Maar hóe techbedrijven aanzetten tot verslaving, dat wist ik eigenlijk niet. Ik leerde het uit Hans Schnitzlers ‘Kleine filosofie van de digitale onthouding’. Hij vermeldt daarin dat ‘Hooked’ van tech-adviseur Nir Eyal geldt als het ‘rode boekje’ van ondernemers die het succes van Facebook willen evenaren. Uit ‘Hooked’ leer je hoe je mensen verslaafd maakt. Netter gezegd: hoe je ervoor zorgt dat jouw product de gewoonten van de gebruiker verandert – net als sigaretten en borrels dat doen.

Verslavende werking

En de verslavende werking dan? Daar zitten de volgelingen van Eyal niet mee, want van je smartphoneverslaving word je alleen maar reflexiever (‘wat houdt je bezig?’ vraagt Twitter), en vooral geliefder en socialer. “Feliciteer je Facebook-contact met zijn verjaardag!”

Het is dezelfde psychologische truc waar reclames voor alcoholische dranken het van moeten hebben: doe alsof gebruikers vanzelf één worden met die coole feestvierders op het strand of die toffe vrienden in het café. Suggereer dat onthouding leidt tot de wreedste aller straffen, namelijk verstoting uit de groep.

En zwijg in alle talen over je eigenlijke motief: de gebruikers in jouw macht te krijgen.

Leonie Breebaart onderzoekt in haar column de actualiteit op filosofische wijze. Lees hier meer columns.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden