Opinie

Sloop die Muur van Mussert toch vooral

De zogenoemde muur van Mussert bij Lunteren. Beeld ANP

De plek waar Mussert 'hagespraken' hield, heeft historisch nauwelijks waarde, vindt Carel Verhoef.

De Muur van Mussert in Lunteren, in de jaren dertig van de vorige eeuw gebouwd door de NSB, verkeert in slechte staat. In een hoofdredactioneel commentaar wordt gepleit voor behoud van de muur, om deze een signaal te laten zijn (Trouw, 28 december).

Maar er zijn gegronde redenen aan te voeren voor het afbreken van deze muur. In eerste instantie dient onze zorg uit te gaan naar de slachtoffers van de naziterreur en hun nabestaanden. De trauma's die zij in de oorlog hebben opgelopen, zijn met de bevrijding niet verdwenen. Wanneer, net als in 2004, vanuit hun kringen het verzoek komt om 'de muur' niet in stand te houden, dan zijn wij verplicht aan hun wens tegemoet te komen.

Het is niet denkbeeldig dat deze muur ooit een soort bedevaartplaats wordt. Een aantal jaren geleden heeft de weduwe Rost van Tonningen met haar lijfwachten vergeefs geprobeerd zich toegang te verschaffen tot de muur. Het Hagespraakterrein was door de NSB onder meer bedoeld als gedenkplaats voor gevallen kameraden, een 'heilige plaats', waar de namen van de gesneuvelden op marmeren platen zouden worden vermeld. 

Die platen zijn nooit aangebracht, omdat de muur niet is afgebouwd. Wel zijn tijdens de zogeheten hagespraak van 22 juni 1940 de NSB'ers herdacht die het leven verloren in de meidagen van dat jaar. Op de film van deze hagespraak staat als introductietekst: "Ter eere en ter nagedachtenis van hen die vielen. (...) Op naar den Goudsberg". Bekende bedevaartplaatsen elders zijn: de SS-begraafplaats in Bitburg, het Kehlsteinhaus op de Obersalzberg, Hitlers in 1953 opgeblazen villa Berghof en het geboortehuis van Hitler.

De historische, architectonische en culturele waarde van de muur wordt sterk overdreven. De muur was pas in 1939 klaar en is slechts tweemaal voor een hagespraak gebruikt. Bij vier eerdere hagespraken stond Mussert op een houten spreekgestoelte aan de andere kant van het terrein.

Bovendien was Lunteren niet de enige plaats waar de NSB haar landdagen organiseerde; ook in de Jaarbeurs, in stadion Galgenwaard en in de RAI werd vergaderd.

De muur was onderdeel van een groot complex, waarvan de bouw al in 1942 is stopgezet. Architectonisch gezien is de 'muur' (150 meter lang en 10 meter hoog) een volstrekt oninteressante massieve kolos. "Het bouwwerk oogt als een bunker", aldus René van Heijningen van het Niod. Het is geen voorbeeld van nazi-architectuur. Daar werden stijlkenmerken van neoclassicisme en art deco toegepast.

Volgens sommigen is de Muur van Mussert het enige NSB-bouwwerk dat wij bezitten. Dit mag nooit een reden zijn voor behoud; dat dient af te hangen van de architectonische en historische waarde. Maar de muur is niet het enige gebouw dat aan de NSB herinnert. In Utrecht staat Musserts hoofdkwartier, Maliebaan 35, en in Lunteren het NSB-vormingscentrum 'De Scheleberg'.

Hadden Musserts hagespraken enig succes bij het Nederlandse volk? Integendeel. De beoogde nationaalsocialistische volksgemeenschap is er nooit gekomen.

Merkwaardig

Het argument om de muur te behouden als symbool van Nederlandse collaboratie doet zéér merkwaardig aan. Moeten wij wellicht ook foute burgemeesters en politieagenten, bunkerbouwers, zwarthandelaren en verraders van joden, verzetslieden en onderduikers, met een monument 'belonen'?

Restauratie, terreinontsluiting, onderhoud, dagelijks toezicht en de eventuele bouw van een museum, vragen tienduizenden euro's gemeenschapsgeld. Hoeveel belangstellenden verwacht men? Het terrein ligt vele kilometers van station Lunteren.

Het geld kan beter besteed worden aan een lessenpakket voor basis- en voortgezet onderwijs, waarmee dan de hele Nederlandse jeugd wordt bereikt, en voor informatie over de NSB in musea over de Tweede Wereldoorlog.

Het instandhouden van de muur betekent dat een wens van Mussert alsnog in vervulling gaat: "Het 'hagespraakterrein' moet een monument worden dat na eeuwen nog zal getuigen van de eendracht en vastberadenheid van de kern van het Nederlandse volk". Dat mag nooit de uitkomst zijn.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden