TaalrubriekTon den Boon

Sinds wanneer bestaat de ‘Haagse kliek’?

null Beeld

Om allerlei redenen is het vertrouwen in de landspolitiek dezer dagen niet erg groot. Columnisten en opiniemakers voelen dat sentiment haarfijn aan en gebruiken geregeld ongunstig klinkende metaforen die de geslotenheid van en de achterkamertjescultuur in het politieke wereldje benadrukken: het ‘Haagse circuit’, de ‘Haagse stolp’ en – vooral – de ‘Haagse kliek’. Die laatste metafoor was in de 20ste eeuw nog vrij incourant, maar is rond 2000 algemeentalig geworden. Je treft ‘Haagse kliek’ sindsdien vrij vaak in de media aan. Misschien komt dat ook wel doordat (aanstormende) politici de uitdrukking hebben ontdekt. Zij gebruiken die vooral om zich voor de bühne te distantiëren van wat nu ook wel­eens het (partij)kartel wordt genoemd.

‘Haagse kliek’ staat pas sinds 2005 in de Dikke Van Dale, maar de metafoor is al veel ouder. Multatuli bijvoorbeeld had het in een brief in 1882 smalend over de ‘Haagsche clique’. In de krantenbank Delpher dateert de vroegste vindplaats – in de spelling ‘Haagsche kliek’ – uit 1865.

Gepraat en geroddel

Haagse kliek is gevormd met het woord kliek, dat onder meer in de samenstelling hofkliek sinds de 18de eeuw in gebruik is ter aanduiding van een vrijwel gesloten kring van personen die elkaar gunsten bewijzen en baantjes toespelen. Zoals de oude spelling clique duidelijk maakt, heeft het Nederlands kliek ontleend aan het Frans. In die taal gaat clique (letterlijk lawaai, vervolgens figuurlijk gebruikt voor een groepje lawaaimakers) terug op het werkwoord cliquer, dat ‘klinken’ en ‘lawaai maken’ betekent. Het woord verwijst dan ook naar het gepraat en geroddel binnen zo’n gesloten groep.

Ongeveer gelijktijdig met Haagse kliek is de woordgroep politieke kliek ontstaan. Varianten die een politieke richting benoemen, zoals communistische, fascistische en linkse kliek, zijn van later datum.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden