null Beeld
Beeld

ColumnJames Kennedy

Senator en Trump-fan citeert Abraham Kuyper, maar onvolledig

De ideologische inspiratie van een Repubikeinse senator die het vuurtje hielp opstoken vlak voor de Capitool-bestorming komt misschien wel van het gedachtegoed van Abraham Kuyper, schrijft James Kennedy.

Waarom heeft de Nederlandse staatsman Abraham Kuyper invloed op de rellen bij het Capitool afgelopen week? Misschien is er wel een lijntje te vinden.

Zo kun je een artikel van Katherine Stewart in The New York Times lezen. Stewart volgt het religieus nationalisme in de VS kritisch en richt nu haar pijlen op Josh Hawley, de jonge senator uit Missouri. Tegen de zin van de Republikeinse leider van de senaat besloot Hawley de verkiezingsresultaten aan te vechten in de senaat. Met opgeheven en gebalde vuist liep de Republikein langs de pro-Trump-demonstranten vlak voor de bestorming van het Capitool, om hen te steunen in hun verzet tegen de verkiezing van Biden. En na al dit geweld was hij een van de senatoren die zou volharden in het afwijzen van een deel van de kiesmannen van Biden, in tegenstelling tot enkele van zijn medestanders die alsnog terugdeinsden.

Stewart wijst op een speech van Hawley uit 2017, toen hij nog geen senator was. Daar beriep hij zich op Kuyper en citeerde instemmend diens uitspraak die in het Nederlands zo luidde: ‘Geen duimbreed is er op heel ’t erf van ons menschelijk leven, waarvan de Christus, die áller Souverein is, niet roept: “Mijn!”’ In zijn pleidooi riep Hawley zijn luisteraars op de boodschap van Christus uit te dragen in de politiek, want heel het leven en heel de natie moeten onderworpen worden aan de heerschappij van Christus.

Alleenheerschappij van Christus

Op zich lijkt me niets mis met de oproep aan christenen om actief te worden in de politiek. Je kunt niet van mensen verwachten dat ze hun levensovertuiging thuislaten als ze het publieke domein betreden. Stewarts typering van Kuyper als ‘waarschijnlijk vooral bekend vanwege zijn claim dat het christendom de enige legitieme bron van gezag is over alle aspecten van het menselijk leven’ lijkt me niet geheel juist, al was Kuyper niet altijd consequent in zijn opinies. Uiteindelijk ging het Kuyper vooral over de alleenheerschappij van Christus, en dat is niet hetzelfde als de heerschappij van het christendom als machtsinstituut, zoals Stewart lijkt te suggereren. In de praktijk zouden Kuypers denken en handelen leiden tot grotere pluriformiteit in Nederland, zowel in de maatschappij als de politiek.

Conservatieve Amerikaanse protestanten als Hawley hebben in de laatste twee decennia Kuyper herontdekt als inspirator en willen in zijn voetsporen een actieve rol bekleden in de maatschappij. De vraag is of Hawley in deze crisis ideologisch gedreven is of alleen maar opportunistisch handelt. Als geschoold jurist moet hij weten dat de claims over verkiezingsfraude ongefundeerd waren. Hij wist zeker dat zijn pogingen om Biden het presidentschap te ontzeggen kansloos waren. Maar om zijn aanhang onder Trump-kiezers in 2024 te vergroten zag hij een mogelijkheid om zichzelf te onderscheiden van Republikeinen die wel Bidens legitimiteit erkenden. Dit opportunisme heeft veel hoon geoogst.

Ideologische motivatie

Ik vermoed echter dat er ook een ideologische motivatie is geweest. Naar mijn mening is het gedachtegoed van Kuyper vooral terug te zien bij Hawley in hun gemeenschappelijk geloof in een titanenstrijd tussen het orthodoxe christendom en het liberalisme, die strijden voor de ziel van de samenleving.

Beiden zien bovendien dat het vooral de ‘kleine luyden’ zijn die strijden tegen de zelfvoldane en afvallige elite. De anti-elitaire toon van Kuyper komt terug bij Hawley in zijn afkeer van zowel het bankwezen als de grote technologiebedrijven. Voor de senator vormt dit denken de basis van zijn strijd tegen Biden en de Democraten, die tegengehouden móeten worden. En deze visie van tweestrijd deelt hij met veel demonstranten, al lazen die geen letter Kuyper.

Het is jammer dat Hawley’s belangstelling voor Kuyper niet verder reikt en ook zijn theologie over de ‘gemeene gratie’ omhelst. Deze leer beklemtoont ‘onze gedeelde menselijkheid met allen die het beeld van God dragen’, zoals de Amerikaanse theoloog Richard Mouw het verwoordde. Dat gaat gepaard met het besef dat je ook met andersdenkenden vruchtbaar kunt samenwerken. Dit lijkt me een belangrijke boodschap voor de Amerikaanse christenen in de eerste dagen van Joe Bidens presidentschap.

James Kennedy is een Amerikaanse historicus en decaan van het University College Utrecht. In Trouw geeft hij om de week zijn visie op de Nederlandse samenleving. Lees hier meer columns van James Kennedy.  

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden