Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Seksueel geweld duurt voort door passiviteit omstanders

Opinie

Sabine Meulenbeld

© Getty Images
opinie

Dat slachtoffers van seksueel geweld zo lang zwijgen, komt ook doordat omstanders terughoudend zijn hun mond open te trekken. De verantwoordelijkheid van de omstander blijft in de #MeToo-storm onderbelicht, betoogt hulpverlener Sabine Meulenbeld. 

In mijn werk zie ik iedere dag slachtoffers van seksueel geweld. De verhalen die ik hoor zijn zelden zwart-wit en er leeft veel verwarring rond vrijwilligheid en toestemming. Terwijl ons moreel kompas het graag simpel houdt: dader-fout, slachtoffer-goed.

Lees verder na de advertentie

Maar bij grensoverschrijding zijn er meer rollen te verdelen: slachtoffer, dader én omstander. Deze laatste categorie blijft in de hele #MeToo-storm onderbelicht. Terwijl er denk ik veel winst te behalen valt in het streven naar een cultuur waarin pleziervolle seksualiteit vanzelfsprekend kan zijn.

Loyaliteit

En ik zwijg, omdat ik het mezelf kwalijk neem dat ik onvoldoende in staat was hem een halt toe te roepen

Sabine Meulenbeld

Waarom daders met schuldbesef zwijgen, snappen we: ze willen niet gepakt worden of willen zichzelf niet onder ogen komen. Waarom slachtoffers zwijgen, beginnen we ook te begrijpen. Saskia Noort zweeg jaren over haar verkrachting uit angst voor ongeloof en verdriet van anderen. Joyce Roodnat zweeg uit respect voor de kunst. En ik zwijg, omdat ik het mezelf kwalijk neem dat ik in de freeze terechtkwam waarbinnen ik onvoldoende in staat was hem een halt toe te roepen. Naast schaamte speelt loyaliteit aan iets groters ook een rol, en niet alleen bij mij.

Maar niet enkel slachtoffers lijken last hebben van deze freeze. Geruchten over grensoverschrijders blijken heel vaak al langdurig en hardnekkig de ronde te heben gedaan. Maar men voelde zich al die tijd niet geroepen actie te ondernemen. Oh wacht, lees voor 'men' gerust 'we'. Want wij allen maken onderdeel uit van dit systeem.

Vanuit de Transactionele Analyse, die ik als tool gebruik in mijn werk, ken ik deze rol als die van de Omstander (Bystander). Toen Courtney Love de wereld in 2005 waarschuwde voor Harvey Weinstein, werden we allemaal zo'n omstander. Als omstander - zeker als je van meer mensen omstanders maakt door 'het er over te hebben' - maak je onbewust een afweging in verantwoordelijkheid. Hoe meer omstanders, hoe diffuser het antwoord op de vraag of je in moet grijpen. Er is een aantal criteria waaraan we onbewust toetsen of we tot actie over moeten gaan.

In ieder geval is er dus die van de gedeelde verantwoordelijkheid. Als er slechts één getuige is van het incident, is de verantwoordelijkheid helder. Door te roddelen, creëer je meerdere (indirecte) getuigen. Hiermee verlaag je de druk om zelf aan de alarmbel te hoeven trekken. Uit ervaring kan ik zeggen dat als eerste op de barricade staan niet automatisch de steun van je mede-omstanders betekent. Linke soep dus.

Een andere factor is die van schuld. Misschien heeft het slachtoffer de grensoverschrijding wel zelf uitgelokt?

Omstanders gaan er meestal ten onrechte vanuit dat iemand anders er vast wel mee bezig zal zijn

Glijdende schaal

In mijn praktijk zie ik dat slachtoffers van seksueel geweld zelf ook enorm kampen met dit gegeven en zich afvragen: heb ik het niet verdiend? Een aandeel hebben in de dynamiek wordt vaak verward met schuld hebben aan de situatie. Maar wie A zegt, hoeft geen B te zeggen. Nooit.

Tot slot gaan omstanders er - meestal ten onrechte - vanuit dat iemand anders er vast al wel mee bezig zal zijn. In dat geval hoeven we zelf geen actie te ondernemen. Hoe meer mensen weet hebben van de situatie, hoe kleiner de kans dat we daadwerkelijk hulp organiseren voor het slachtoffer. Dat grensoverschrijding op zo'n glijdende schaal plaatsvindt, helpt de instandhouding.

De vergoelijk- en gedooggedachte zit soms diep in de catacomben van de (organisatie)cultuur verankerd. Ze is niet zomaar uit te bannen. Het zwart-witdenken is slechts een herhaling van de oorspronkelijke dynamiek en dient niemand. Door een actieve houding van ons als omstanders tijdens, in plaats van achteraf, maken we nog meer plek voor integriteit naast intimiteit.

Lees ook: Lieve hemel, wat leidt de #MeToo-campagne tot akelige dilemma's 



Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Deel dit artikel

Advertentie
En ik zwijg, omdat ik het mezelf kwalijk neem dat ik onvoldoende in staat was hem een halt toe te roepen

Sabine Meulenbeld

Omstanders gaan er meestal ten onrechte vanuit dat iemand anders er vast wel mee bezig zal zijn