COLUMN

Schrijf dualisme maar op je buik

Beeld Maartje Geels

Het is niet de eerste keer dat een kabinet van start gaat zonder dat de partijen die het kabinet dragen, overlopen van enthousiasme. Maar het is toch zo ongeveer wel een record dat, nog voor er ook maar een regeerakkoord is, het derde kabinet-Rutte in Den Haag al bekendstaat als het kabinet dat van niemand is.

Een kabinet dat in de samenleving weinig enthousiasme oproept, dat kennen we wel. Het demissionaire kabinet dat gisteren zijn laatste begroting aan de Kamer aanbood, kon op enig moment bij wijze van spreken alleen nog op de sympathie van Diederik Samsom zelf rekenen. Voor het komende kabinet zijn echter de partijen die het schragen ook al niet of nauwelijks bereid de handen op elkaar te brengen.

Het is niet zo lang gelden dat een coalitie, ondersteund door vier partijen, een coalitie op brede basis genoemd zou worden. Parlementair historicus Joop van den Berg noemde het afgelopen week een teken aan de wand dat het inmiddels een coalitie is geworden die op niet meer mag rekenen dan één zetel meerderheid. Een coalitie met een brede basis werd kort na de oorlog wenselijk geacht om de socialisten, nodig om een regering te vormen, in toom te houden. Nu is de brede basis nodig om zelfs een enkelvoudige meerderheid te hebben.

Een parallel met de jaren vijftig van de vorige eeuw en tegelijkertijd een wereld van verschil. Wellicht zou er een tweede parallel kunnen zijn. Sociaal-democraten, althans in theorie, wilden uiteindelijk dan wel deelnemen aan regeringen met niet-revolutionaire, burgerlijke partijen, maar om de zuiverheid van de eigen ideologie in stand te houden was maximale afstand geboden van het kabinet waaraan deelgenomen werd.

Het zou om meerdere redenen een goede raad kunnen zijn voor VVD, CDA, D66 en ChristenUnie. In het vorige kabinet was Samsom de veertiende minister, hoewel hij niet aan de vergadertafel in de Trêveszaal zat. Een eigen geluid was de PvdA-fractie niet gegeven. De PvdA-fractievoorzitter had het te druk het fragiele bouwwerk samen met Mark Rutte overeind te houden.

Een vrome wens

Een coalitie, weliswaar samengesteld uit partijen uit het politieke midden maar tegelijkertijd van een zo verschillend ideologische pluimage, vaart er wel bij als dragende fracties en kabinet gepaste afstand tot elkaar houden. En dat betekent veel meer dan dat de voorlieden die nu met elkaar onderhandelen als fractievoorzitter in de Kamer blijven zitten.

Dualisme is in de Nederlandse politiek een vrome wens. Zuiver dualisme is in politieke verhoudingen die tegenwoordig getypeerd worden door minderheden en fragiele verhoudingen pure theorie. Meer dualisme dan we in decennia zagen is nu echter meer dan ooit nodig. Hoe geloofwaardig wordt het anders als regeringspartijen en kabinet als één blok gaan opereren, louter en alleen om de vijandige buitenwereld te weerstaan? Zouden er dan opeens geen verschillen meer zijn tussen, om een dwarsstraat te noemen, ChristenUnie en D66?

Het aantal weken dat inmiddels wordt onderhandeld, stemt niet optimistisch over deze noodzakelijke voorwaarde voor een succesvolle coalitie. Regeerakkoorden zijn voor een groot deel werkstukken vol gestold wantrouwen en dat zal dit keer niet anders zijn. Het is wellicht dit keer nog sterker. De meerderheid is dermate klein dat de nieuwe coalitie zich niet alleen onderling geen meningsverschillen kan veroorloven, ook een aantal oppositiepartijen zal min of meer permanent te vriend gehouden moeten worden.

De noodzaak voor meer dualisme is groot, de vooruitzichten voor meer dualisme zijn slecht.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden