Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Schort ziekenhuisfusies op tot ook de patiënt er zijn zegje over kan doen

Opinie

Hans Hagen

© ANP
OPINIE

Sinds de invoering van marktwerking in de ziekenhuissector in 2006 is de overheid niet langer verantwoordelijk voor de spreiding van ziekenhuiscapaciteit in Nederland, schrijft Hans Hagen, oud-directeur Hofpoortziekenhuis Woerden. Dat heeft nare gevolgen.

Even een terugblik: in de jaren zeventig deed de overheid een stapje terug en kreeg de zorgsector meer beleidsverantwoordelijkheid. Er werd zelfs een op de markt geïnspireerde capaciteitsverdeling geïntroduceerd. Er kwam een systeem van ‘dynamische planning’: de capaciteit werd mede afhankelijk van de klandizie. Meer of minder patiënten betekende meer of minder bedden, specialisten en financiën. Patiënten stemden met de voeten en oefenden zo invloed uit op de spreiding van ziekenhuiszorg. Maar de overheid bleef de spelregels vaststellen.

Lees verder na de advertentie

De marktwerking van 2006 veranderde dat. De verzekeraars namen de regie over waardoor het algemeen belang als sturend principe plaatsmaakte voor bedrijfsbelangen. Nu strijden verzekeraars en ziekenhuizen onderling om marktmacht, onder meer door overnames of fusies.

De invloed van patiëntenorganisaties op fusiebesluiten is nu nagenoeg nul, ook cliëntenraden staan met lege handen

Het aantal ziekenhuisorganisaties neemt hierdoor gestaag af. Het effect op de spreiding en toegankelijkheid is tweeledig. De klinische capaciteit wordt zoveel mogelijk geconcentreerd, volgens de ziekenhuizen vanwege kwaliteitsverbetering en kostenreductie. Tegelijk stijgt het aantal poliklinieken in een poging de patiënt dicht bij huis naar binnen te halen.

Te lankmoedig

De marktmeesters, de Autoriteit Consument en Markt (ACM) en de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa), beide ingesteld om de patiënt tegen negatieve gevolgen van de marktwerking te beschermen, moeten ziekenhuisfusies toetsen. De NZa liet in 2015 al weten dat van vijftien goedkeuringen voor fusies er achteraf gezien acht niet verleend hadden moeten worden. En de ACM berichtte in december 2017 fusies voortaan strenger te beoordelen. De kwaliteitswinst bleek beperkt en de kosten stegen sneller dan gedacht.

Ook uit wetenschappelijke hoek komt kritiek: de efficiencyvoordelen van de marktwerking vallen tegen. Ook blijkt het markttoezicht te lankmoedig. De beleidsregels worden onvoldoende toegepast. En er is berekend dat fusies de reisafstand flink doen stijgen en patiënten op extra kosten jagen.

Samenvattend hebben we de volgende situatie:
1 de doelen van de marktwerking worden onvoldoende gehaald
2 de marktmeesters geven toe dat het toetsingsbeleid tekortschiet
3 er ontstaan extra maatschappelijke kosten door verminderde bereikbaarheid.

Met lege handen

Wat te doen? Er ligt een voorstel dat ziekenhuizen bij een fusie zelf de voordelen moeten aantonen, zodat de fusietoets transparanter en effectiever wordt. Ook wint, zowel binnen als buiten de ACM en NZa, de mening terrein dat sociale kosten zwaarder moeten wegen. De invloed van patiëntenorganisaties op fusiebesluiten is nu nagenoeg nul. Ook cliëntenraden staan met lege handen. Dit maakt dat ziekenhuisbestuurders de vrije hand hebben, mits zij de steun hebben van hun medische staf en verzekeraars.

Een herverdeling van machtsinvloeden lijkt noodzakelijk. Een ingrijpende verbouwing van het fusiebeleid is de logische consequentie. De huidige werkwijze moet plaatsmaken voor procedures die beter zijn voor de patiënt/consument. Daarom stel ik een moratorium op ziekenhuisfusies voor van ten minste twee jaar of in ieder geval totdat er nieuw beleid is.

Lees ook:

Fusie maakt ziekenhuizen duur

De prijzen van fusieziekenhuizen stijgen sterker dan die van ziekenhuizen die zelfstandig bleven.

Veel ziekenhuizen zijn financieel gezond, maar er zijn zorgen

De meeste Nederlandse ziekenhuizen hebben hun schaapjes op het droge, maar vooral onder de grotere ziekenhuizen zijn er probleemgevallen.

Vrees voor verdwijnen van menselijke maat in Amsterdamse 'zorgfabriek'

Een efficiënte organisatie of een zorgfabriek met 1800 bedden? AMC en VUmc in Amsterdam gaan fuseren. Experts vinden dat geen goed idee.

Deel dit artikel

De invloed van patiëntenorganisaties op fusiebesluiten is nu nagenoeg nul, ook cliëntenraden staan met lege handen