Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Schandpaaljournalistiek dwingt tot zelfreflectie

Opinie

Huub Evers en media-ethicus

Facebookoprichter Mark Zuckenberg sprak deze maand over hoe het sociale netwerk de privacy van zijn gebruikers wil beschermen. © AFP

Is de praktijk van balkjes en initialen niet volkomen ouderwets geworden? Een zorgvuldige afweging blijft geboden.

Het waren heftige beelden die vorige week op televisie te zien waren: in het Eindhovens uitgaansgebied werd een man door een groepje van acht jongelui in elkaar geslagen. De beelden veroorzaakten veel consternatie en publieke verontwaardiging. Op internet circuleerde niet veel later een foto waarop de acht verdachten duidelijk herkenbaar zijn. Ook hun namen worden daarbij genoemd. Er ontstond een klopjacht op de vermoedelijke daders. Websites als GeenStijl waren duidelijk: het vinden en oppakken van de daders is veel belangrijker dan privacybescherming, ook wanneer mensen het recht in eigen handen dreigen te nemen door anderen te bedreigen die met het voorval niets te maken hebben. Naming and shaming is geen probleem. Dat het filmpje en de beelden online staan en blijven staan, is bijzaak. Wat telt is het resultaat en dat is het oppakken en straffen van de daders. Duidelijker voorbeeld van 'het doel heiligt de middelen' is nauwelijks denkbaar!

Het Openbaar Ministerie had de werking van social media als Facebook, Twitter en YouTube kennelijk onderschat. Oproepen om de beelden niet meer verder te verspreiden en om niet meer mee te doen aan de klopjacht, leverden niet veel op. De geest was al uit de fles. Later zei een hoofdofficier van justitie dat het OM zich niet verantwoordelijk acht voor wat oude en nieuwe media teweegbrengen. Formeel klopt dat, maar het zou erg kortzichtig zijn wanneer het OM met deze mogelijke neveneffecten geen rekening zou houden.

Is ook voor de journalistiek de geest uit de fles? Op televisie wel, want de gewelddadige beelden werden eindeloos herhaald in nieuws- en actualiteitenprogramma's, van Journaal tot PowNews. Op Twitter deed al snel de term 'schandpaaljournalistiek' de ronde. Is er inderdaad sprake van een digitale variant van de middeleeuwse schandpaal? Is de keurige Nederlandse traditie van terughoudendheid in de media verdwenen wanneer de publieke verontwaardiging tot grote hoogte stijgt?

Verdachten worden in beginsel beschermd omdat hun schuld nog niet vaststaat. Dat betekent dat ze in de media onherkenbaar worden opgevoerd: geen volledige naam maar initialen, geen foto maar een tekening of een foto met het bekende balkje. De afspraak om dat zo te doen is al zestig jaar oud en (volgens velen) dringend aan vernieuwing toe.

Van tijd tot tijd is er discussie binnen de journalistieke beroepsgroep over de vraag of de privacybescherming zo moet blijven. De laatste jaren is daar het argument bijgekomen dat het weinig zin heeft om de privacy van mensen te beschermen wanneer namen, foto's en andere gegevens op internet voor iedereen in een handomdraai te verkrijgen zijn. Is de praktijk van balkjes en initialen niet volkomen ouderwets geworden in het tijdperk van de social media?

Maar, anderzijds, gaan de media wél 'met hun tijd mee', worden dan niet de praktijken op het internet tot norm van krant of omroep? 'Het staat op internet, dus waarom niet?' En dat terwijl de media op andere momenten (en terecht!) niet nalaten te roepen dat ze hun eigen verantwoordelijkheid hebben.

Toch blijkt telkens weer in gesprekken met journalisten dat ze het belang van privacybescherming hoog waarderen en dat ze vinden dat de media niet moeten meewerken aan klopjachten en volksgerichten om de daders te pakken. De enige manier om uit dit dilemma te komen lijkt mij om telkens weer een zorgvuldige afweging te maken, de rol van social media daarin nadrukkelijk mee te nemen en vooral ook aan lezers en kijkers duidelijk uit te leggen hoe en waarom zo gehandeld werd.

Huub Evers is media-ethicus.

Deel dit artikel