Column

Schaf het eigen risico niet af, maar breid het uit

"Als het aan de SP en de PVV ligt verdwijnt het kleine beetje eigen risico dat de burger dient te dragen; op dit moment € 385,- per jaar."Beeld thinkstock

Gezondheid is een van de belangrijkste zaken in het leven. Dat geven burgers in enquêtes ook altijd aan. Andere belangrijke dingen in het leven - liefde, vriendschap, ontplooiing, gewoon genieten - kunnen danig worden vergald indien de gezondheid het laat afweten.

Voor een goede gezondheid heeft de mens alles over. Zou je zeggen. Maar diverse partijen - van GroenLinks en SP tot de op sociaal-economisch gebied evenzeer extreem-linkse PVV - stellen dat de burger eigenlijk niets voor zijn of haar eigen gezondheid over hoeft te hebben. Als het aan zulke partijen ligt verdwijnt het kleine beetje eigen risico dat de burger dient te dragen; op dit moment 385 euro per jaar.

Dat komt neer op net iets meer dan één euro per dag. Dit zou voor de eigen gezondheid toch niet veel hoeven zijn. Het zijn zo'n drie pilsjes per week in de kroeg, of ongeveer één pakje sigaretten per week. Laat vooral die sigaretten staan, zou ik zeggen, en je boekt dubbele winst. Geld dat om te beginnen beter wordt besteed, namelijk indien nodig aan je gezondheid in plaats van aan het verknallen ervan, en in het verlengde een aanmerkelijke geringere kans dat je ooit vanwege longkanker een beroep op de zorg zult moeten doen.

Een eigen risico maakt bovendien dat een burger beter zal afwegen of zijn probleem echt iets is om mee naar een dure zorgverlener te gaan, of dat hij daar aan het verkeerde adres is. In die zin werkt het huidige eigen risico overigens nog lang niet goed omdat een bezoek aan de huisarts van het eigen risico is uitgezonderd. Terwijl huisartsen naar hun eigen zeggen nogal wat 'patiënten' over de vloer krijgen die helemaal geen medisch probleem hebben, maar (kennelijk) worstelen met sociale problemen of met persoonlijke problemen van niet-medische aard.

'Gestraft'
Maar, aldus een vaak gebruikt argument voor afschaffing, is het niet hoogst oneerlijk dat iemand die toch al de pech heeft dat hij door een ziekte wordt getroffen daarbovenop in financiële zin wordt 'gestraft'? Van 'straf is echter helemaal geen sprake; er is immers niemand die een 'straf' uitdeelt. Een patiënt vraagt een dienst, en de dienstverlener vraagt in ruil daarvoor een financiële vergoeding. Dat is niet anders dan wanneer ik dorst heb, eveneens een zaak waaraan ik niets kan doen, en iemand anders mij tegen betaling een drankje verstrekt waarmee ik mijn dorst kan lessen. Normaal toch om dat uit eigen zak te betalen?

Het verschil, zo roepen de politici die het eigen risico willen afschaffen, is dat iedereen op zijn tijd dorst heeft, terwijl ziekte de een meer treft dan de ander. Tot op zekere hoogte is dit waar, maar dit is met meer zaken in het leven zo. Iemand die erg lang is, is vaak meer geld kwijt aan kleding, schoeisel en een groter bed dan iemand van gemiddelde lengte, terwijl hij aan zijn lengte niets kan doen.

En in geval van ziekte zit er ook een (momenteel lage) bovengrens aan het zelf dragen van de kosten. We verwachten namelijk van niemand dat hij de kosten verbonden aan een ziekenhuisopname na bijvoorbeeld een ongeval of beroerte zelf draagt. Een verzekering is er juist om onvoorzienbare kosten die de pan uitrijzen te dekken. Voor kleine uitgaven is een verzekering overbodig.

Voorzitter van de SP Emile Roemer.Beeld anp

Een sigaar uit eigen doos
Afschaffen van het eigen risico in de zorg zou natuurlijk een sigaar uit eigen doos zijn. Om de kosten te dekken zal de zorgpremie met gemiddeld 284 euro omhoog moeten, zo heeft het Centraal Planbureau (CPB) berekend. Links Nederland - Wilders dus inbegrepen - heeft het daar niet over, maar zou dit natuurlijk ook anders willen 'oplossen'.

Niet door de benodigde extra premie gelijk over iedere Nederlander uit te smeren, maar door deze eenzijdig op de 'sterkste schouders' te leggen. Op de schouders dus van degenen die toch al door de ene na de andere nivellerende maatregel gedwongen worden uitgaven van anderen te financieren.

Alleen al met betrekking tot het huidige zorgstelsel doen zij dat nu reeds in verregaande mate. Zo liet een CPB-studie uit 2013 zien dat een laagopgeleide toen gemiddeld tweeduizend euro per jaar aan zorg betaalde doch drieduizend euro gebruikte. Een hoogopgeleide daarentegen betaalde drie jaar geleden bijna vierduizend euro aan collectieve zorgvoorzieningen, terwijl hij slechts de helft van dat bedrag gebruikte. Laatstgenoemde moet dus niet alleen het eigen risico voor zichzelf en de eigen zorgkosten dekken, maar betaalt daarnáást gegarandeerd en structureel meer dan vijf keer het eigen risicobedrag aan andermans zorgkosten. De eerlijkheid is ver te zoeken.

Gratis bestaat niet. De rekening zal hoe dan ook moeten worden betaald. En omdat gezondheid zonder enige twijfel belangrijk is, mag de burger daar best zelf wat voor over hebben. Als we aan het eigen risico gaan morrelen, laten we het dan liever uitbreiden in plaats van afschaffen.

Patrick van Schie is historicus en directeur van de TeldersStichting, de liberale denktank van Nederland, gelieerd aan de VVD. Hij schrijft deze column op persoonlijke titel.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden