Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Schaf de witte filosoof niet af, maar zoek een dialoog in diversiteit

Opinie

Laurens Landeweerd en Arjo Klamer

Een beeld van Plato in Athene. © Thinkstock

Het is tijd voor een maatschappelijke dialoog in diversiteit, zeggen Laurens Landeweerd, voorzitter van de programmaraad Filosofie Oost-West, en Arjo Klamer, voorzitter van het bestuur Filosofie Oost-West.

In het artikel 'Weg met de hegemonie van de witte filosoof' (Trouw, 18 december 2017) haalt Kiki Kolman studenten aan die een pleidooi houden voor een meer divers filosofisch curriculum. Hierbij zou desnoods de bestaande canon overboord moeten. Maar de Arabische denker Ibn Sina (Avicenna) kauwde het nodige voor wat Thomas van Aquino in de middeleeuwen uitdacht, Leibniz werd door de Chinese I Tjing tot het binaire stelsel geïnspireerd en het Griekse scepticisme in de oudheid ontstond in kruisbestuiving met boeddhistische tradities. West kan dus niet eens worden gedacht zonder Oost.

Lees verder na de advertentie
Willen we onszelf kennen, dan doen we er goed aan de canon te bestuderen

Lauren Landeweerd en Arjo Klamer

Al spreekt de roep om meer diversiteit ons aan, het moet niet louter gaan om een diversiteit van filosofen en onderwerpen. Het gaat om de tradities die daarachter schuilgaan. Wat Kolman ter discussie stelt is het gebrek aan vrouwen, gekleurde filosofen en aan onderwerpen zoals feminisme, postkolonialisme, genderidentiteit en seksuele voorkeur. Blijkbaar worden hiervoor al diversiteitsofficieren aangesteld op verschillende Nederlandse filosofiefaculteiten. En volgens critici zou eigenlijk de hele canon overboord moeten.

Het belangrijkste probleem ligt bij het nieuwe academische systeem. Aangezien er alleen erkenning is voor werk dat in Engelstalige tijdschriften verschijnt, doet de student filosofie er beter aan zich te richten op analytische filosofie. Op leven en mystiek gerichte benaderingen van oosterse en Afrikaanse denkers maken geen kans.

Doodzwijgen

Willen we onszelf kennen, dan doen we er goed aan de canon te bestuderen. Je kunt niet ineens een traditie van 25 eeuwen negeren omdat de hedendaagse samenleving een meerkleurige waaier aan tradities en inzichten biedt. Dit leidt tot ernstiger blinde vlekken dan de hegemonie van de witte filosoof. Het artikel geeft een goede aanzet tot een diagnose, maar de canon overboord gooien is niet de juiste therapie. Elke dialoog ontbreekt waar we Plato, Kant of Nietzsche plichtmatig doodzwijgen.

Het is de vraag of er meer diversiteit te vinden is in niet-westerse denktradities: ook in de geschiedenis van de Arabische filosofie zijn er nauwelijks vrouwelijke denkers te vinden, en in de Indiase filosofie zal je weinig Afrikaanse invloeden aantreffen. Wat Filosofie Oost-West betreft moet echter niet de dogmatiek maar de dialoog vooropstaan. Het betrekken van niet-westerse filosofie maakt de onderwerpen diverser en de discussie kritischer. Hiermee worden parallellen zichtbaar tussen Tao en Heraclitus, Nagarjuna en het scepticisme, Bergson en Indische denktradities. Helaas gebeurt dit niet meer. Maar de oplossing daarvoor kan niet bestaan uit een politiek correctie, louter uit een inhoudelijke.

Ruimte voor diversiteit ontstaat door verdieping, niet door zelfontkenning

Lauren Landeweerd en Arjo Klamer

We mogen ons in het Nederlands taalgebied gezegend rekenen met denkers als Duintjer, Bulhof, Bor en Chong. Maar het betreft een vergrijzende - en, toegegeven, voornamelijk blanke en veelal mannelijke - expertisegroep. Ransdorp, Libbrecht, Van der Leeuw en Kimmerle zijn bovendien onlangs overleden, en aanwas is er nauwelijks: we plukken in Nederland de wrange vruchten van een lange verwaarlozing van niet-westerse filosofie.

Zolang de academie geen thuis geeft, blijft de aanwas van denkers over de westerse grenzen beperkt. Sommige westerse en bijna alle niet-westerse denktradities komen daarom misschien wel beter tot hun recht buiten de academie. De academische filosofie is een modern westers product: antieke en niet-westerse denktradities gaan al gauw over levensvragen die het hart raken. Maar studenten moeten wel de kans krijgen kennis te nemen van de bestaande diversiteit. Deze moet in de openheid van de kritische dialoog plaatsvinden: ruimte voor diversiteit ontstaat immers door verdieping, niet door zelfontkenning.

Deel dit artikel

Willen we onszelf kennen, dan doen we er goed aan de canon te bestuderen

Lauren Landeweerd en Arjo Klamer

Ruimte voor diversiteit ontstaat door verdieping, niet door zelfontkenning

Lauren Landeweerd en Arjo Klamer