Lex Oomkes Beeld Trouw

Column Lex Oomkes

Rutte wordt onderschat, net als Piet de Jong destijds

Het kabinet-De Jong rustte, net als het huidige kabinet, op een coalitie van vier partijen. Vier partijen laten samenwerken in de jaren zestig van de vorige eeuw was weliswaar een minder helse klus dan in het tweede decennium van de eenentwintigste eeuw, maar ook premier Piet de Jong moest op eieren lopen.

Drie van de vier coalitiepartijen vormden later het CDA. Zo’n fusie zien we drie van de vier partijen in deze coalitie over tien, vijftien jaar nog niet aangaan. Dan is de tijdgeest in de jaren zestig met die van nu beter vergelijkbaar. Net als voor Rutte en de zijnen was draagvlak in de samenleving een cruciaal punt voor Piet de Jong. Het politieke midden voorzichtig turnend op de evenwichtsbalk.

Het broeide op de universiteiten en breder in de samenleving. De democratiseringsgolf was goed op gang gekomen. Maakbaarheid werd een invloedrijke overtuiging. Zeker dat laatste steekt tegenwoordig weer prominent de kop op. Al is het dit keer op de rechter- in plaats van op de linkerflank van de politiek. Door grenzen eenvoudigweg te sluiten, wordt het migratieprobleem simpelweg iets uit het verleden. Door de stem van het volk te volgen in referenda is eenvoudig het paradijs op aarde te verwezenlijken.

Pragmatisme

Piet de Jong hield zijn coalitie de volle vier jaar van een kabinetsperiode bijeen door de uitdagingen met een dosis gezond verstand en vooral pragmatisme tegemoet te treden. Geen grandioze vergezichten in het beleid in een tijd dat die vergezichten in hoge mate in de mode kwamen.

Rutte heeft in dat opzicht veel weg van Piet de Jong. Je zou met enige overdrijving kunnen zeggen dat Rutte met een zwaar ideologisch accent begon aan dit kabinet. De dividendbelasting diende koste wat het kost te worden afgeschaft, maar de teflonpremier heeft uit die affaire zijn les geleerd. Sindsdien is pragmatisme het uitgangspunt en kan het politieke midden met andere woorden weer excelleren. 

Pragmatisme (en een zak geld) hielpen dit kabinet aan een akkoord voor de hervorming van de pensioenen, pragmatisme zorgde voor een akkoord over het te voeren klimaatbeleid tussen partijen die in ideologisch opzicht elkaar op het terrein van milieubeleid zouden moeten uitsluiten.

Pensioenakkoord

Met het pensioenakkoord en het klimaatakkoord zijn meteen de belangrijkste successen van het derde kabinet-Rutte genoemd. Twee akkoorden waarvan de doorwerking op het totale beleid van de coalitie niet is te onderschatten.

Wellicht dat onderschatting van het derde kabinet-Rutte ook een overeenkomst is met dat kabinet-De Jong. Weinigen verwachtten destijds dat de premier zijn kabinet een volle periode bij elkaar zou houden en al helemaal niemand gaf er een cent voor dat er ook nog iets uit dat kabinet zou kunnen komen.

Het kabinet-De Jong schreef de invoering van het minimumloon op zijn naam, net als de democratisering van de universiteiten, wat je er ook van mag vinden. Bovendien, het mag nu als normaal en eigenlijk als natuurlijk worden gezien, het hervormen van de echtscheidingswetgeving was in die jaren nog helemaal geen sinecure.

Het begint er steeds meer op te lijken dat dit ook van dit kabinet uiteindelijk moet worden gezegd: we gaven er geen cent voor, maar per saldo bereikten die vier totaal verschillende partijen heel wat.

De vergelijking gaat pas mank als de persoon van de premier er bij betrokken wordt. De Jong werd na de kabinetsperiode afgedankt. Terwijl het voor de VVD vooralsnog een angstig perspectief is dat Rutte verdwijnt. 

Lex Oomkes is politiek commentator bij Trouw, en schrijft wekelijks een column. Lees ze hier terug.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden