OpinieBestuurscultuur

Rutte ondermijnt het Nederlandse poldermodel

null Beeld Trouw
Beeld Trouw

Rutte’s voorstellen voor een nieuwe bestuurscultuur zijn wel radicaal, vindt Doekle Terpstra, voorzitter van Techniek Nederland. Hij zet de aloude dialoog met het maatschappelijk middenveld buitenspel.

Mark Rutte gaf ons ­vorige week bij Nieuwsuur voor het eerst een inkijkje in zijn ‘radicale ideeën’ over een nieuwe bestuurscultuur. Na het interview met de demissionair premier en VVD-partijleider was de meestgehoorde kritiek: de voorstellen zijn helemaal niet zo radicaal. Rutte vindt onder meer dat bij een groot maatschappelijk akkoord de Tweede Kamer voortaan eerst een mandaat moet geven over de hoofdlijnen.

Op het eerste gezicht is dit een redelijk en plausibel idee, maar zoals zo vaak bedriegt ook hier de schijn. Het is wel degelijk een radicaal voorstel en wat mij betreft gaat het een stap te ver. Het is een regelrechte ondermijning van het Nederlandse poldermodel, een van de pijlers ­onder onze samenleving.

Het idee van Rutte maakt ­akkoorden die met partijen uit de ­samenleving worden gemaakt, ondergeschikt aan het politieke debat. Wanneer we eerst een politieke ­discussie in de Tweede Kamer ­voeren over de hoofdlijnen van een ­akkoord, dan zetten we het debat meteen op scherp. De politiek begrenst bij voorbaat de speelruimte voor de discussie over belangrijke maatschappelijke kwesties. Zo’n werkwijze draagt niet bij aan het vinden van de creatieve en vernieuwende oplossingen voor de grote maatschappelijke vraagstukken van deze tijd. Integendeel: het werkt ­polarisering in de hand. Daarmee is de kans groot dat resultaten uitblijven waarmee we ons land weer stappen vooruit kunnen helpen.

De dialoog met het maatschap­pelijk middenveld is al decennia de ruggengraat voor maatschappelijke verandering. Het heeft een unieke maatschappelijke ordening tot stand gebracht, op basis waarvan we in ons land in redelijkheid en overleg op­lossingen vinden voor belangrijke vraagstukken. Dat heeft recent nog belangrijke akkoorden opgeleverd met een breed draagvlak in de samenleving. Het Klimaatakkoord en het Pensioenakkoord waren zonder de polder nooit mogelijk geweest.

Invloedrijk maatschappelijk middenveld is onmisbaar

De vitaliteit van onze democratie is niet uitsluitend het resultaat van politieke besluitvorming op de vierkante kilometer in Den Haag. De kracht van onze democratie schuilt vooral in de samenleving zelf. Bij burgers, die zich bijvoorbeeld organiseren in de vakbeweging, in natuur- en milieuorganisaties en eigentijdse energiecoöperaties. In die organisaties zie je de praktische weerspiegeling van de diversiteit van onze ­samenleving.

Nederland is bij uitstek het land van de vereniging, van mensen die zich op basis van specifieke belangen organiseren. Ze verbinden zich met elkaar en worden daarmee de actie­ve dragers voor maatschappelijke verandering. Ze spelen bovendien een belangrijke rol in het politieke debat; door zich te verenigen krijgen ze een stem, waarmee ze politici kunnen doordringen van de waarde van een bepaald uitgangspunt.

In de hele wereld wordt het ­Nederlandse poldermodel al tien­tallen jaren gezien als de drijvende kracht achter het creëren van draagvlak voor soms complexe verandering. Een invloedrijk maatschappelijk middenveld is voor dat succesvolle poldermodel onmisbaar. Het voorstel van Mark Rutte om deze manier van werken niet meer als vanzelfsprekend te beschouwen en eerst het debat tussen de Tweede Kamer en het kabinet te voeren, miskent het belang van het maatschappelijk middenveld. Het voorstel zal vooral polarisatie opleveren. Een groot en breed gedragen akkoord met sociale partners kan tot stand komen als partijen willen inschikken, respect hebben voor de standpunten van de ander en draagvlak kunnen creëren bij de eigen achterban. Als de politiek bij voorbaat stelling neemt, wordt het onmogelijk om dergelijke akkoorden te sluiten.

Het idee van Rutte zet dit ­gekoesterde middenveld bij het oud vuil. Het is te hopen dat de radicale aard wordt doorzien, zodat het ­voorstel niet terug te vinden zal zijn in een nieuw regeerakkoord. Een andere bestuursstijl is zeker ­nodig, maar laten we uitkijken dat we niet het kind met het bad­water weggooien.

Lees ook:

Rutte komt niet met radicale nieuwe ideeën, maar omarmt eindelijk kleine veranderingen

Is Mark Rutte erin geslaagd zichzelf te herscheppen? Na het interview bij Nieuwsuur maandagavond moet de conclusie luiden: nog niet echt. De wijzigingen die Rutte voorstelde zijn eerder correcties van politieke gewoontes die langzamerhand uitgroeiden tot politieke problemen.

Jonge VVD’ers hebben nog steeds vertrouwen in Rutte, maar verwachten wel meer van zijn toekomstplannen

Mark Rutte probeerde maandagavond bij Nieuwsuur zijn ‘radicale ideeën’ over een nieuwe bestuurscultuur en zijn rol daarin over het voetlicht te brengen. Hoe kijkt de nieuwe generatie jonge VVD’ers terug op het interview en zijn reflectie?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden