null Beeld -
Beeld -

Plein 2Aftreden

Rutte is Balkenende voorbij gestreefd met een recordaantal aftredende ploegleden

Redactie Politiek

Het zijn barre records die tijdens de kabinetsformatie worden gevestigd, nu die zo eindeloos duurt. Premier Rutte kan een gevoelige op zijn conto schrijven: zijn derde kabinet is de grootste duiventil in decennia. De teller stond dinsdag op elf afgetreden of vertrokken ministers en staatssecretarissen. Vlak erna bleek dat minister van sociale zaken Wouter Koolmees zijn post gaat opgeven om informateur te worden in de kabinetsformatie. En of daarmee al het leed geleden is, moet nog worden bezien.

Alleen al het ontslag op staande voet voor CDA-staatssecretaris Mona Keijzer is een politieke zeldzaamheid. Het is 45 jaar geleden dat een premier voor het laatst een bewindspersoon gedwongen wegstuurde. Rutte wilde niet wachten tot Keijzer zelf haar moment zou kiezen van vertrek. Hij was zo vertoornd dat zij in een kranteninterview openlijk het coronabeleid van het kabinet had aangevallen dat ze meteen kon vertrekken, nog dezelfde dag.

Het kan verkeren met die records. Juist dit ‘duiventilrecord’ zal de premier niet hebben zien aankomen. Rond kerst had het kabinet nog een veel positievere prestatie in zicht: Rutte-III was qua samenstelling juist het meest stabiele kabinet in jaren tijd, zo oogde het toen nog.

Solide ploeg

Als een behoorlijk solide ploeg ging het kabinet naar de eindstreep. Op dat moment stond de teller nog maar op drie afgetreden bewindspersonen: minister Halbe Zijlstra (VVD) en de staatssecretarissen Mark Harbers (VVD) en Menno Snel (D66). Nieuw was hooguit dat een minister afscheid had genomen vanwege overspannenheid, minister Bruno Bruins (VVD).

Inmiddels lijkt dit derde kabinet toch vooral weer op het tweede kabinet, qua onrust van tussentijdse aftredens en wisselingen van de wacht. Ook onder Rutte-II leidde dat al tot een record. De teller bleef toen steken op negen. Opgeteld heeft de VVD-premier in zijn kabinetten samen in totaal 21 keer een minister of staatssecretaris verloren, soms omdat ze de overstap maakten naar een andere functie maar meestal na een pijnlijk aftreden.

Licht jaloers zal premier Rutte inmiddels kijken naar het lijstje van zijn voorganger Jan Peter Balkenende. De CDA-premier maakte zelden mee dat zijn kabinet rustig de eindstreep haalde. Maar per kabinet verloor hij ‘slechts’ maximaal vier bewindslieden. In al zijn kabinetten samen waren het er ‘slechts’ dertien, minder dan de in totaal 21 die Rutte nu op de teller heeft staan. Berucht blijft wel Balkenendes eerste kabinet met de LPF waar in korte tijd vier bewindslieden moesten opstappen, terwijl het kabinet nog nauwelijks aan regeren was begonnen. In een later kabinet moesten vanwege de Schipholbrand twee ministers aftreden. De affaire die draaide om falen van de overheid doet achteraf denken aan de huidige toeslagenaffaire.

Top-5 memorabele aftredens:

Piet-Hein Donner en Sybilla Dekker (Schipholbrand)
Philomena Bijlhout (cv)
Frans Weekers (toeslagen)
Annette Nijs (onhandig interview)
Halbe Zijlstra (Datsja van Poetin)

Rutte zelf maakte een pijnlijk aftreden van dichtbij mee in 2004. VVD-staatssecretaris Annette Nijs van onderwijs stapte naar tijdschrift Nieuwe Revu om haar beklag te doen over interne strubbelingen met haar eigen minister op het departement. De VVD-politica liep daarbij nogal opzichtig te koop met haar superieure kwaliteiten en haar snelle, voorbeeldige carrière in het bedrijfsleven bij onder andere Shell. Ondertussen beklaagde ze zich over de matige kwaliteiten van CDA-minister Maria van der Hoeven. Die vergaf haar nog tijdens een Kamerdebat, met tranen in de ogen. Maar Nijs werd alsnog door haar eigen VVD de laan uitgestuurd. De vacature die na haar vertrek ontstond werd opgevuld door Mark Rutte, die op dat moment op een departement staatssecretaris was. Hem werd het klusje toevertrouwd om de politieke rust te herstellen. Twee jaar later was hij lijsttrekker.

De rubriek Plein 2 behandelt de belangrijke en minder belangrijke bijzaken in politiek Den Haag, beschreven door de parlementaire redactie van Trouw.

NB: In een eerdere versie van dit artikel stond abusievelijk geschreven dat vanwege de Schipholbrand Sander Dekker aftrad. Dat was in 2006 echter minister Sybilla Dekker van Volkshuisvestiging. (6 oktober, 9:29)

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden