Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Ruben Terlou: 'de werkelijkheid is niet eenvoudig'

Opinie

Annemieke Lenssinck

Fotograaf, arts en documentairemaker Ruben Terlou. © Merlijn Doomernik
levenslessen

Arts of fotograaf? Ruben Terlou (30) twijfelt niet meer na zijn succesvolle VPRO-serie over China. Verhalen vertellen, dat is wat hij wil. In beeld en woord.

Les 1: Ga het moeilijke niet uit de weg.
"Mijn vwo-diploma heb ik puur en alleen gehaald omdat ik dacht: hierna ben ik vrij om te doen wat ik wil. Niet studeren, maar de wereld ontdekken. Ik wilde weg, reizen, naar China om daar fotograaf te worden. Waarom China? Misschien wel vooral omdat het niet uitdagender kon. Ik ben onvoorbereid in het vliegtuig naar Kanton gestapt. Ik wist niet waar ik die nacht zou slapen. In mijn achterhoofd zat het advies van mijn vader: als je eenzaam bent, wees het dan even heel erg en laat het dan weer los.

China was totaal overweldigend. Alles was nieuw, de schaal, de drukte, overal mensen en lawaai. Om me heen zag ik alleen maar dingen die ik niet kon duiden. Fotograferen lukte me amper. Als je niet begrijpt wat je ziet, dan kun je het ook niet goed vastleggen. Ik dacht: om grip te krijgen moet ik eerst Chinees beheersen. Dus zat ik elke dag voor zonsopkomst boven op een berg, met mijn studieboeken en een kladblok. Na een paar maanden heel hard werken had ik de taal aardig onder de knie.

Twee jaar later had ik duizenden foto's gemaakt, maar het was me niet gelukt om me als fotograaf te vestigen. Nu weet ik: logisch, ik was onervaren en naïef. Mijn spaargeld was op. En ik was ongelukkig. De diepgang en essentie die ik zocht, had ik niet gevonden. Op een dinsdagochtend besloot ik, op de bank in mijn appartement in Kunming, om terug te gaan naar Nederland en geneeskunde te gaan studeren.

Lees verder na de advertentie

De mooiste periode van mijn studie was tijdens mijn co-schappen. En toch miste ik mijn vrijheid. Ik voelde me opgesloten in een systeem vol protocollen en richtlijnen. Toen kwam er uit het niets een mailtje van documentaireproducent De Haaien. Er was een plan voor een documentaireserie in China. Neurobioloog Dick Swaab, dankzij wie ik mijn wetenschappelijke stage in China had gedaan, had mij genoemd als kandidaat.

Mijn vader heeft voorspeld dat ik documentaires ging maken, maar ik was enorm verbaasd. Ik op tv? Ik héb niet eens een tv. De screentest was met een kungfu-leraar, het moest in het Chinees. Ik ben er maar gewoon heen gegaan. De producent, Paul Beek, zei: ik heb er wel een goed gevoel bij.

We hebben de serie zo'n twee jaar voorbereid. Tijdens de opnamen in China heb ik vaak gedacht: hier begon ik met zoeken, en via de geneeskunde ben ik terug. Waanzinnig, hoe na tien jaar alles op zijn plek valt."

De mooiste periode van mijn studie was tijdens mijn co-schappen. En toch miste ik mijn vrijheid

Les 2: Leer kijken.
"Als kind al was ik gebiologeerd door vogels. Volgens mijn ouders wees ik vanuit de buggy naar ze. Wat voor vogels waren dat, waren ze bijzonder?

Ik krijg soms het verwijt dat ik statische composities maak, dat mijn foto's niet spannend genoeg zijn. Maar ik denk dat het juist werkt als ik mensen in hun omgeving laat zien en gebruikmaak van de leegte, de verstilling. In mijn eerste werk probeerde ik al mijn manier van kijken te delen, nog wat knullig. Ik miste het historisch besef, wist niet wat de Chinezen hadden meegemaakt.

China is de afgelopen tien jaar enorm veranderd. De oudere Chinezen leven in een nieuwe wereld, maar hun ziel is nog in de oude. Tussen oud en jong gaapt een grote kloof. Die symboliek wilde ik laten zien, in de serie en in mijn foto's.

Alles wat ik weet, gaat door me heen als ik een foto maak. Er is een beeld van een 6-jarig jongetje in uniform op een schoolplein. Toen ik door de zoeker van mijn camera keek, dacht ik: dit lijkt wel de Culturele Revolutie. Ik zag een heel oude man. Dat beeld bestond dus in twee tijden en dat beeld maakte ik.

Tekst loopt door onder foto.

Ruben Terlou © Merlijn Doomernik

Les 3: De werkelijkheid is niet zo eenvoudig.
"De effecten van oorlog zijn totaal banaal. Mijn vader zette programma's op voor traumaverwerking in gebieden waar burgeroorlogen woedden. Toen ik 16 was, ben ik met hem een paar weken in Sierra Leone geweest. In het vluchtelingenkamp was een jongen die me totaal verwilderd aankeek. Een kindsoldaat, realiseerde ik me. De schoonmaakster in het huis van de hulporganisatie schrok zich kapot toen ik plotseling de kamer binnenkwam. Jaren later pas begreep ik waar die enorme angst voor stond: vrouwen werden daar op grote schaal verkracht.

Na mijn propedeuse ben ik in mijn eentje via Turkije, Irak en Iran naar Afghanistan gereisd. Toch weer om te fotograferen, en om te ontdekken wat een conflict met mensen doet. Ik merkte daar dat ik veel vooroordelen had, over het gebied en over de Taliban. Op een dag had ik afgesproken met een lid van een terroristische organisatie die in Guantánamo Bay had gezeten.

Die man zat daar langs de weg in een soort theehuis, een gewapende entourage om zich heen. Hij was best vijandig jegens het Westen, maar ook gastvrij en beleefd. Hij vertelde dat zijn vader nog steeds in Guantánamo Bay zat. Iemand anders - geen terrorist - had ontdekt dat zijn vrouw en kind waren omgekomen. Weer iemand anders zei: ik ben verraden en zat helemaal niet bij de Taliban. Iedereen had zijn eigen verhaal.

Weer iemand anders zei: ik ben verraden en zat helemaal niet bij de Taliban

Die ontmoetingen hebben me geleerd dat je veel geduld moet hebben, heel goed moet luisteren en kijken voordat je oordeelt. De werkelijkheid is niet eenvoudig.

Als arts maar ook in mijn fotografie heb ik geleerd dat je voor het lijden je ogen niet moet sluiten. Lijden is een basis voor moraliteit en ethiek, en een verbindende factor tussen mensen en culturen. Alleen als het wordt opgemerkt en getoond, kan er iets aan worden gedaan.

Soms balanceer ik op de grens van cynisme. Maar het is mijn overtuiging dat ethiek en moraliteit voorkomen dat al ons handelen, hoe gruwelijk en banaal ook, te verdedigen is."

Les 4: Vriendschap is boven alles: elkaar accepteren.
"Bouke is al zo'n twintig jaar mijn beste vriend. Als pubers deden we alles samen. We trokken ons aan elkaar op: Bouke kon waanzinnig goed tafeltennissen, ik nam hem mee de natuur in om vogels te kijken. We beleefden ook samen onze eerste onafhankelijke vakanties, in de bergen. Een keer kwamen we tijdens het klimmen in een sneeuwstorm terecht. Levensgevaarlijk en we moesten nog eindeloos abseilen. Als je heel moe bent en ijskoud, en er zit alleen een touw tussen jou en de ander, dan moet je elkaar blindelings vertrouwen.

We hebben een tijd minder contact gehad. Bouke ging studeren, ik vertrok naar China. We begrepen elkaar niet goed, denk ik. En misschien was er ook wel iets van teleurstelling. Omdat onze keuzes een breuk betekenden. Een jaar of vijf geleden besloot hij het roer om te gooien.

Hij verhuisde naar Zwitserland om op een boerderij te gaan wonen en een timmermansopleiding te volgen. We hebben toen veel gesproken over het maken van keuzes. Daardoor zijn we weer naar elkaar toe gegroeid.

Ruben Terlou © Merlijn Doomernik

Bouke en ik, dat voelt altijd veilig, we accepteren elkaar op een heel basaal niveau. Dat is me door de serie weer heel duidelijk geworden. Het succes heeft me overweldigd. Ineens kende iedereen me. Nog elke dag stroomt mijn mailbox vol: interviewverzoeken en complimenten, maar ook de vraag waar ik mijn bril vandaan heb. Ik kan niet meer anoniem over straat. Dat is vreemd. In de ogen van veel mensen ben ik iemand anders geworden. Niet in die van Bouke. Vooraf grapte hij: let maar op, jij krijgt straks zó veel veren in je kont, dan gaan we samen op reis en dan brand ik jou wel even af.

We zijn net tien dagen in Noorwegen geweest, ver boven de poolcirkel, tegen de grens met Rusland. Op het zeevogeleiland, waar we in de sneeuw kampeerden, is helemaal niets, behalve een vuurtoren en honderdduizenden meeuwen, zeekoeten, raven en papegaaiduikers. We hebben orka's gezien, het noorderlicht. En op een ochtend, de zee was helemaal glad, trokken er zomaar duizenden dolfijnen voorbij. Magisch."

Les 5: Een kind brengt focus en verdieping.
"Mijn vriendin en ik hebben jong voor het ouderschap gekozen, althans voor Nederlandse begrippen. Ik geloof niet in de heersende opvatting dat ouderschap ambitie in de weg staat, of omgekeerd. Mijn vriendin studeert nog en het is soms best pittig, maar ook heel mooi. Een kind beperkt je, in je tijd, je actieradius en in je sociale contacten. Juist daardoor zorgt het ouderschap voor focus. Mijn vriendin en ik staan misschien wel meer stil bij wat we echt belangrijk vinden. Het ouderschap vormt ons beiden, het geeft verdieping."

Les 6: Durf te kiezen voor je gevoel.
"Vanwege de serie ben ik met mijn promotieonderzoek gestopt. Toen ik aan de VPRO-serie begon dacht ik: dit kan faliekant mislukken, maar ik ga het wel doen - dit hoort bij mij. Ik heb er de zingeving door gevonden waar ik lang naar heb gezocht.

Wat me zielsgelukkig maakte, was het creëren ervan, het maken zelf. Niets mooier dan de complexe werkelijkheid laten zien door ontmoetingen vast te leggen en die tijdloos te maken.

Een kind beperkt je. Juist daardoor zorgt het ouderschap voor focus.

Ik ben niet langer zoekende. Als fotograaf heb ik nog niet bereikt wat ik wil. Ik wil meer documentaires maken, misschien ook wel film. En beter leren schrijven, zodat ik verhalen nog beter kan vertellen.

Kiezen voor gevoel in plaats van ratio is echt niet gemakkelijk, zeker niet als je de verantwoordelijkheid hebt voor een gezin. De kaarten leken zo goed geschud en mijn beslissing om te stoppen met promoveren werd door weinig mensen begrepen. Maar mijn vriendin zei: 'Het komt goed, we redden het wel.'

Toen Bouke naar Zwitserland vertrok, zeiden mensen: huh, timmerman? Maar ik weet: hij is briljant in zijn werk, restaureert eeuwenoude kerken en woont tussen de bergen, in een prachtige omgeving. Ik zie zo veel mensen die ongelukkig zijn. Ze doen niet wat ze eigenlijk willen. Geloof me, als je écht de intentie hebt om je leven te veranderen, dan wordt het beter."

Foto's uit de serie zijn tot 12 juni te zien in de Noorderlicht Fotogalerie, Akerkhof 12 in Groningen, www.noorderlicht.com

Ik ben niet langer zoekende

Deel dit artikel

De mooiste periode van mijn studie was tijdens mijn co-schappen. En toch miste ik mijn vrijheid

Weer iemand anders zei: ik ben verraden en zat helemaal niet bij de Taliban

Een kind beperkt je. Juist daardoor zorgt het ouderschap voor focus.

Ik ben niet langer zoekende