null Beeld

ColumnBas den Hond

Rond de bestorming van het Capitool is het vooral de vraag of Trump zelf aan de touwtjes trok

Redactie Trouw

Het was een week voor de juridische fijnproevers. En als Donald Trump er een was, dan zou hij er een heel nare smaak van in de mond hebben gekregen.

De hoofdmaaltijd werd opgediend door een van de weinige Republikeinse kwelgeesten van Trump: Liz Cheney. Ze is lid van de commissie in het Huis van Afgevaardigden die aanloop en verloop onderzoekt van de bestorming van het Capitool op 6 januari door aanhangers van Donald Trump. Die wilden voorkomen dat daar zijn verkiezingsnederlaag officieel zou worden bezegeld.

Cheney legde uit waarom de commissie de toenmalige stafchef van Trump, Mark Meadows, onder ede wil verhoren. “De getuigenis van de heer Meadows”, zei ze, “is van belang voor een van de belangrijkste kwesties die deze commissie te onderzoeken heeft: probeerde Donald Trump, door iets te doen of iets te laten, met corrupte bedoelingen een officiële procedure in het Congres te belemmeren of te voorkomen waarin de stemmen van het kiescollege zouden worden geteld?”

Die plechtstatige formulering koos ze niet voor niets: ze citeerde in feite een wetsartikel, waarin die woorden de definitie vormen van een misdrijf, te bestraffen met ten hoogste twintig jaar gevangenisstraf.

Corrupte bedoelingen

Dat ‘belemmeren of verhinderen van een officiële gebeurtenis’ is eerder opgedoken in rechtszaken rond de stormloop. De federale aanklagers in Washington DC hebben al meer dan 700 mensen voor de rechter gedaagd. De aanklacht was soms geweldpleging, soms het verstoren van de openbare orde, soms alleen maar het zich op verboden terrein begeven. Maar voor de meest prominente deelnemers aan de bestorming werd het ‘corrupte belemmeren’ van stal gehaald.

Dat is voor die aanklagers geen inkoppertje. De advocaten van een aantal verdachten hebben aangevoerd dat dit wetsartikel staat in een wet over financiële misdrijven en vooral bedoeld is om het verdonkeremanen van bewijsstukken strafbaar te stellen. En was het wel een officiële procedure waar het Congres mee bezig was? Was het niet eerder een ceremonie, waarvan de uitkomst al lang vaststond?

Dat laatste argument is nogal opportunistisch, want de poging tot bezetting van het Capitool werd juist ondernomen omdat de Trump-aanhangers vonden dat die uitkomst helemaal niet vaststond. De leden van het Congres, of anders vice-president Mike Pence, moesten van hen ingrijpen tijdens het tellen van de stemmen die elk van de vijftig staten en hoofdstad Washington DC mag uitbrengen voor een presidentskandidaat, 538 in totaal. De stemmen uit staten waar protesten vandaan waren gekomen, en beschuldigingen van verkiezingsfraude, zouden niet moeten worden meegeteld. En dan zou de overwinning voor Trump zijn. Diverse juristen, en zelfs Congresleden, hadden Trump verteld dat dit mogelijk was, zo maakte de commissie deze week ook bekend.

Rechters zijn verdeeld

Rechters oordelen tot nu toe verdeeld over de status van die vergadering van het Congres. Een rechter, Amit Mehta, klaagde dat hij niet kon volgen waarom aanklagers soms dit wetsartikel van stal haalden en andere keren niet. En hij dacht dat het artikel niet echt op de gebeurtenissen van 6 januari van toepassing kon zijn. “Iedereen in het Huis of de Senaat de stuipen op het lijf jagen is volgens mij nog wel wat anders dan bewijsstukken vernietigen of getuigen intimideren.”

Een andere rechter, Dabney Friedrich, vond juist dat de bijeenkomst op 6 januari alle kenmerken had van een officiële procedure: “Er is een voorzitter, een proces waarbij bezwaren kunnen worden aangetekend, besproken en beoordeeld, en een besluit – de bevestiging van de resultaten – moet worden genomen voordat de zitting kan worden beëindigd. Dat maakt het tot een procedure in het Congres.”

Dat aanklagers die weg kiezen, is slecht nieuws voor de verdachten, want het kan hun straf aanmerkelijk verhogen. Dat de commissie diezelfde woorden gaat gebruiken voor Donald Trump is politiek dynamiet.

‘Knokken als een gek’

Maar hoe krijg je die aanklacht bewezen? Trump was niet zelf een van de bestormers van het Capitool. Hij zei wel, tijdens een opruiende toespraak, dat hij ‘met hen zou zijn’, maar liep niet daadwerkelijk mee. En dat hij in die toespraak riep dat ‘je moet knokken als een gek, anders heb je geen land meer’, hoefde niemand letterlijk op te vatten.

Spannender wordt het als je ook het ‘nalaten’ uit het wetsartikel erbij neemt. In het verloop van die dag is het precies uitgeplozen: vanaf het moment dat duidelijk was dat de verdedigingslinies bij het Capitool bezweken en er een eerste, zwakke poging kwam van Trump om zijn aanhangers tot kalmte te manen, verstreken 187 minuten. Wat gebeurde er in die tijd?

Zat de president gebiologeerd voor de televisie en drong niemand tot hem door? Dat suggereren sms-berichten die naar zijn stafchef Mark Meadows werden gestuurd, met smeekbeden om Trump iets te laten doen. Meadows wil niet getuigen voor de commissie – daar wordt hij misschien voor aangeklaagd – maar stelde wel veel documenten ter beschikking, waaronder die berichten. Onder de verstuurders is Trumps zoon Donald jr., die kennelijk niet zelf zijn vader kon bereiken.

Een president die niet tot handelen in staat is, dat is geen fraaie figuur. Maar het zou voor Trump in juridisch opzicht nog gunstig zijn. Erger wordt het als hij het geweld uit berekening liet doorgaan, in de hoop dat inderdaad de bevestiging van Joe Biden’s verkiezingsoverwinning erdoor zou worden uitgesteld. En helemaal verkeerd zit hij als de hele demonstratie op die dag zou zijn gepland, met zijn medeweten, om die bevestiging te saboteren.

Kans op strafrechtelijke vervolging

Het strafrechtelijk vervolgen van een ex-president is nog nooit gebeurd in de VS. Maar Trump maakt er kans op. En niet alleen vanwege de gebeurtenissen op 6 januari overigens. Deze week oordeelde het hof van beroep in Washington dat het Congres zijn belastingaangiften mag inzien. Als daaruit iets strafbaars blijkt, bijvoorbeeld het vermengen van zijn zakelijke en politieke activiteiten, kan de commissie die erom heeft gevraagd, aangifte doen. Trump kan nog naar het Hooggerechtshof stappen om het overdragen van de aangiften door het ministerie van financiën te voorkomen.

En dan zijn er ook nog de juridische problemen waarin zijn bedrijf verkeert. Trumps financiële topman, Allen Weisselberg, is verhoord door een jury in New York over een belastingzaak. De Trump Organization zou de waarde van zijn gebouwen hoog hebben opgegeven aan banken waarvan het bedrijf leningen wilde hebben, maar laag aan de gemeenten die er belasting over mochten heffen.

Dat is fraude. En ook daar is weer de grote vraag: trok Trump zelf aan de touwtjes?

Bas den Hond is correspondent in de Verenigde Staten en schrijft wekelijks een column over de politiek in het land.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden