null

OpinieVaccinnationalisme

Rijke landen moeten hun kennis over vaccins delen

Farmaceuten verdienen aan vaccinnationalisme, constateert psychiater Cobie Groenendijk. Burgers kunnen van Europa meer solidariteit eisen.

Sinds het uitbreken van de coronacrisis woedt er een lelijke strijd om toegang tot coronavaccins. Donald Trump gaf hiervoor het startschot toen hij als president probeerde het Duitse CureVac te bemachtigen, om zo het vaccin dat deze farmaceut in ontwikkeling had, exclusief beschikbaar te stellen voor Amerikanen. Voorzitter van de Europese Commissie, Ursula von der Leyen, reageerde hierop met een flinke investering voor de fabrikant.

Ook zagen EU-lidstaten met lede ogen toe hoe de VS in gesprek traden met fabrikanten over nog te ontwikkelen vaccins. Na een rommelige start onderhandelden EU-landen gezamenlijk met verschillende farmaceuten die werkten aan veelbelovende vaccins. Maar die lijken voorlopig alleen voor de meest welvarende landen weggelegd.

Macht van farmaceuten

De Nederlandse regering sprak haar steun uit voor een voorstel van Costa Rica om kennis en rechten omtrent Covid-gerelateerde diagnostiek, geneesmiddelen en vaccins te delen. Doel is om de macht van farmaceuten te doorbreken: farmaceuten die met exclusieve rechten hoge prijzen kunnen vragen voor hun producten, waardoor deze onbereikbaar blijven voor het merendeel van de wereldbevolking.

Maar de realiteit is weerbarstiger. Net als tijdens de Mexicaanse griep staan de rijke landen vooraan in de rij. Zij kopen zoveel vaccins op dat ze hun bevolking meerdere keren kunnen inenten. Voor veel (armere) landen blijft brede toegang tot een vaccin echter toekomstmuziek. Hun bevolking moet tot wel 2023 wachten op de vaccins. Het IMF waarschuwt ondertussen voor een ‘verloren decennium’ voor ontwikkelingslanden.

Vaccinoorlog

Zo tekent de wereldwijde ongelijke toegang tot medicijnen zich steeds duidelijker af. Een pijnlijk voorbeeld: de Europese Commissie beschuldigde fabrikant AstraZeneca ervan in Europa geproduceerde vaccins naar andere landen te exporteren. Hierop stelde Von der Leyen exportcontroles in. Men sprak van een heuse vaccinoorlog, waarin de EU het onderspit zou delven. Het overgrote deel van de wereldbevolking werd voor het gemak even over het hoofd gezien.

Aan het begin van de crisis werden mooie woorden van solidariteit geuit. Fabrikanten zouden hun vaccins tegen kostprijs aanbieden en een vaccin moest toegankelijk zijn voor iedereen. Inmiddels weten we wat deze woorden waard waren. AstraZeneca kan zelf bepalen wanneer de pandemie voorbij is en het tijd is om te cashen. Pfizer/BioNTech en Moderna kunnen miljarden verdienen met hun vaccin, terwijl het onderzoek daarvoor voor een groot deel publiek gefinancierd is.

Er zijn verschillende manieren waarop Europese regeringen die solidariteit alsnog kunnen bereiken. In gesprekken met fabrikanten moeten zij bijvoorbeeld veel actiever de voorwaarden van Wereldgezondheidsorganisatie voor het delen van kennis en rechten opnemen. Dat gebeurt helaas niet.

Miljoen handtekeningen

Of ze moeten de voorstellen steunen van landen als India en Zuid-Afrika om patenten compleet te weren. Tot nu toe stemt de EU, samen met andere rijke landen, hier tegen. Maar deze week doet zich een nieuwe kans voor, aangezien het voorstel opnieuw voorligt in de Wereldhandelsorganisatie. Het weren van een patent gebeurde ook met het poliovaccin. Die ziekte is nu in veel regio’s van de wereld uitgeroeid.

Als er iets is waar deze crisis om schreeuwt, is het internationale solidariteit. Daarom moet alles op alles worden gezet om kennis en rechten voor het produceren van vaccins te delen, en de productie maximaal op te schalen. Een Europees Burgerinitiatief getiteld ‘No profit on pandemic’, dat een vliegende start maakte in Europese buurlanden, krijgt ook in Nederland steeds meer steun. Een miljoen handtekeningen zijn nodig om het op de agenda van de Europese Commissie te krijgen. Het is een belangrijk pressiemiddel om ervoor te zorgen dat wereldwijde toegankelijkheid tot het vaccin gegarandeerd wordt. En om het om zich heen grijpende vaccin-nationalisme effectief te bestrijden.

Lees ook:

Farmaceut Pfizer geeft zijn vaccinproductie niet uit handen

Pfizer geeft het patent op zijn vaccin niet vrij. Dat belemmert de productie. Experts waren er al bang voor.

Vaccinatieprogramma’s zijn politieke shows geworden

Een oplossing voor het tekort aan vaccins is om het patentrecht tijdelijk op te heffen zodat vaccins op nog grotere schaal overal ter wereld kunnen worden geproduceerd. Maar daar willen de EU, het VK en de VS, waar de belangrijkste producenten huizen, niet aan, analyseert Rob de Wijk.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden