opinie

Religie kan ook het water zijn om het oorlogsvuur te blussen

Jaime de Bourbon de Parme , ambassadeur bij de Heilige Stoel: "Nederland is dan wel in rap tempo ontzuild, wereldwijd is het aandeel religie helemaal niet op zijn retour." Beeld ANP

Religie en diplomatie lijken niet elkaars ideale bedgenoten, schrijft Jaime de Bourbon de Parme, de tweede zoon van prinses Irene en Nederlandse ambassadeur in Vaticaanstad. Maar met de kerk als strategische partner valt volgens hem een wereld te winnen.

Het aftellen is begonnen. Kerstmis staat voor de deur. De kerstboom is opgezet, in talloze huiskamers in Nederland, maar ook op het Sint-Pietersplein in Vaticaanstad. Misschien een mooie gelegenheid om de boodschap van vrede op aarde eens vanuit een andere hoek te bekijken. Religie en diplomatie zijn niet elkaars ideale bedgenoten, zou je denken. Maar met de kerk als strategische partner valt een wereld te winnen.

Een ambassadeur bij het Vaticaan heeft in Nederland vaak wat uit te leggen. Waarom heeft Nederland als seculier land officiële betrekkingen met de katholieke kerk? Ik steek dan vijf vingers op om het belang duidelijk te maken. Te beginnen met de duim. We werken allereerst samen met andere regeringen. Dan volgen de maatschappelijke organisaties, bedrijven en kennisinstellingen. Blijft de kleine pink over. Die staat voor religie.

Die pink verbaast veel Nederlanders. Religie is toch over de datum? En kennen we geen scheiding van kerk en staat? Een diplomaat zou zich niet met geloofszaken bezig moeten houden. Immers: we don't do God.

Tsja, maar de rest van de wereld wel. Nederland is dan wel in rap tempo ontzuild, wereldwijd is het aandeel religie helemaal niet op zijn retour. Integendeel: het aandeel niet-religieuzen - atheïsten, agnosten en anders - schommelt nu rond de 16 procent en zal naar verwachting dalen tot ongeveer 13 procent in 2050. Dat betekent dat het overgrote deel van de wereldbevolking, 85 procent, zichzelf beschouwt als religieus. 

Blinde vlek

Tegelijkertijd verschiet de religieuze kaart van kleur. Rond 2050 wonen de meeste christenen niet in Europa, maar op het zuidelijk halfrond. Veertig procent in sub-Sahara-Afrika alleen al. De islam wordt even groot als het christendom, met tien procent van de Europeanen als moslim.

Nederlanders, ook diplomaten, moeten zich van dat alles rekenschap geven. Religie gaat over landsgrenzen heen en heeft een immense invloed op het denken, voelen en handelen van mensen. Wij hoeven dat niet over te nemen, uit te venten of zelfs te waarderen. Maar we moeten de religieuze ander wel begrijpen en er pragmatisch naar handelen. Daarin maken we vorderingen, gelukkig. De Iraanse revolutie in 1979 bijvoorbeeld, kwam nog als een totale verrassing, ook voor doorknede internationale diplomaten ter plekke. De religiefactor bleek een blinde vlek in het buitenlandbeleid.

Conflicten

Opvallend is dat de generatie van nu een scherper oog heeft voor de rol van religie in mondiale vraagstukken. Sinds een aantal jaar staat religie over de hele wereld weer in het middelpunt van de belangstelling. Echter, bij ogenschijnlijk religieuze conflicten spelen vrijwel altijd ook economische, geopolitieke en sociaal-culturele factoren een rol. Religie kan in zulke gevallen zowel de brandstof zijn die het oorlogsvuur doet oplaaien, als het water om te blussen. 

Tegenover religieus extremisme staat dat religieuze leiders ook vredesprocessen en sociaal-culturele veranderingen kunnen steunen en legitimeren. Het is belangrijk oog te hebben voor die complexiteit om het aandeel religie op waarde te schatten.

Vrede op aarde

De katholieke kerk is daarvan een illustratie. De katholieke kerk faciliteert vredesonderhandelingen, recent nog in Cuba, Colombia, Congo en Venezuela. Zo'n 'soft power' kan een instrument zijn bij de verwezenlijking van klimaatdoelen en de bestrijding van armoede. Op allerlei niveaus, van de parochiepriester tot de imam.

Deze tijd van het jaar herinnert ons aan vrede op aarde. Een mooie kans om terug te kijken wat we daarin bereikt hebben, en wat we nog meer kunnen doen. Tegelijk is het een boodschap aan alle Nederlanders die het misschien ontgaan was; die pink doet ertoe.

Lees hier meer opiniestukken van Trouw.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden