null

OpinieVisserij

Red dat laatste beetje Nederlandse visserijcultuur

Op de Noordzee moeten vissers plaatsmaken voor windmolenparken. Wat blijft er zo nog over van een eeuwenoude Nederlandse cultuur, vragen de Urkers Klaas Jelle Koffeman en Cornelis Vlot.

Voor wie de Nederlandse visserij een warm hart toedraagt zijn het barre tijden. De laatste restanten vitale visserij dreigen in rap tempo te verdwijnen. Eeuwenoude visserijcultuur wissen we voorgoed uit.

Inheemse volken in het verre Amazonegebied kunnen op onze sympathie rekenen omdat hun natuurlijke omgeving wordt vernietigd door houtkap. Maar Nederlandse vissers worden vooral gezien als de boeman. Boos en onwillig, terwijl hun ‘jaaggebied’ steeds verder inkrimpt. Dat is onrecht. De familiebedrijven in Urk zijn juist gericht op langetermijndenken en op het behoud van een gezonde Noordzee.

Geen handtekening

Deze Urker vissers bliezen onlangs de landelijke belangenvereniging Visned op. Ze weigerden hun handtekening te zetten onder het Noordzee-akkoord dat door het Rijk, visserijorganisaties, energieorganisaties, ngo’s en de zeehavens werd opgesteld om tot een nieuwe indeling van die inmiddels zo drukke zee te komen. Een akkoord dus zonder Urk als belangrijke visserijspeler.

Kibbeling en haring uit eigen zee, een echte Nederlandse traditie Beeld Dolph Cantrijn, HH
Kibbeling en haring uit eigen zee, een echte Nederlandse traditieBeeld Dolph Cantrijn, HH

Windmolens zijn een ‘nieuwe’ concurrent voor de Noordzeevissers. De realisatie van windenergie vormt een belangrijk onderdeel van het Noordzee-akkoord. Verder bevat het akkoord twee belangrijke punten voor de visserij: saneren en innoveren.

Aan saneren moeten Urker vissers niet denken. Wel aan innoveren. En masse gingen vissers de afgelopen jaren over op het beproefde pulsen (elektrisch vissen). De afschaffing van deze duurzame vistechniek zit ook nog vers in het geheugen bij de vissers; het pulsvissen was het summum van duurzaamheid. Nauwelijks bodemberoering en halvering van verbranding van fossiele brandstof.

Blufpoker

Het Rijk onder leiding van oud-minister Henk Bleeker sleepte met ‘listen en blufpoker’ (de Volkskrant, 2 juli 2021) veel te veel vergunningen binnen voor Nederlandse vissers. Het kwam als een boemerang terug. De elektrische vistuigen moesten van Europa gedemonteerd worden. En er is meer frustratie bij de vissers: neem de ‘scholboxen’ die in 1989 tijdelijk werden ingesteld; een reservaat met een omvang van 40.000 vierkante kilometer ter bescherming van jonge schol. De vis verdween, terwijl het reservaat bleef.

Een gezonde en visrijke Noordzee is in de eerste plaats in het belang van de vissers zelf. Over de effecten van de windparken is nog weinig bekend. Wat doet het met de natuurlijke zeestromen en de toevoer van essentiële voedingsstoffen in het gebied? Hoe zit het met de zeevogels? Hoeveel zullen er sneuvelen door de enorme wieken? En wat doen massa’s windmolens met luchtstromen?

Speelt er bij de erkenning van de vissers en hun culturen ook nog zoiets als het ‘recht van de langste gebruiker’? Het is in het Noordzee-akkoord niet alleen een kwestie van ruimte, zeggen vissers. Het gaat ook om tijd, historisch krediet. Waarom krijgen de vissers als vroege gebruikers van de Noordzee geen belangrijke stem? Nu zit nota bene een zware delegatie moderne energieorganisaties aan tafel om het Noordzee-akkoord te schrijven. Dat steekt.

Zuiderzeecultuur

Waar in andere vissersdorpen de belangstelling voor het visserijberoep afneemt, stoomt de ROC Friese Poort op Urk elk jaar enkele tientallen kersverse maritiem opgeleide jongeren klaar. In de startblokken om hun droom te leven en het familiebedrijf voort te zetten. Het gaat om het voortzetten van een leefpatroon, een familiewerkelijkheid.

De sociale routines en talloze rites die de Nederlandse viscultuur rijk is, vormen een fijnmazig sociaal-cultureel patroon dat nu verloren gaat. Het zijn vitale restanten van de eeuwenoude Zuiderzeecultuur, zoals prachtig beschreven in het boek Eens ging hier de zee tekeer door historica Eva Vriend. De afsluiting van de Zuiderzee dreef de vissers noodgedwongen naar de Noordzee. Nu is het niet een dijk, maar zijn het windmolens die ze het zicht op de toekomst ontnemen.

Lekkerbekje

In economische zin heeft de Noordzeevisserij weinig betekenis. Cultureel-historisch is het een heel ander verhaal. Denk je Urk eens in zonder actieve visserij. Denk je de havens van Urk, maar ook Katwijk en het Texelse Oudeschild eens in zonder vissers.

Het is niet alleen het plaatje van de kotter waar de weekvangsten uit het ruim getakeld worden. Het zijn vooral de kwetsbare sociale structuren daarachter: de vissersfamilies. Het is de ‘wild catch’ Noordzeevis die we bij de visboer zo graag bestellen. Streekproducten uit eigen zee met nauwelijks ‘foodmiles’. Kibbeling of lekkerbekje van echte kabeljauw.

Er gaat een culturele werkelijkheid verloren. Is een cultureel-economische beschermstatus van Unesco een idee? Laten we de laatste restanten vitale Nederlandse visserijcultuur ons tussen de vingers doorglippen? Of grijpen we tijdig in?

Lees ook:

Een harde brexit maakt een einde aan Nederland als zeevarende natie

De Nederlandse vissers komen in de knel nu een harde brexit zonder afspraken dichterbij is gekomen. Naast het mogelijke verlies van ­toe­gang tot de Britse wateren liggen voor hen andere risico’s op de loer.

De klapslof geeft de vissers van de TX-36 na het pulsverbod weer moed

In de Texelse haven van Oudeschild zoeken vissers naar een opvolger van het pulsvissen, dat vanaf 1 juli is verboden.“Je gaat er sowieso op achteruit.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden