OpinieDemocratie

Rechtspraak verdient onze bescherming

Discussies over de rechtsstaat laat je niet over aan populisten, betogen Niels van den Berge, Tweede Kamerlid GroenLinks, en Joost Sneller, Tweede Kamerlid D66.

Maandag hield de Tweede Kamer een ronde­tafelgesprek onder de titel ‘dikastocratie?’. Dit quasi-intellectualistische frame komt uit de koker van Baudet. In begrijpelijke taal: volgens hem gaan rechters op de stoel van politici zitten.

Baudet laat geen gelegenheid onbenut om de onafhankelijkheid en integriteit van rechters in twijfel te trekken. Nou ja, als het hem uitkomt. Want als hij vindt dat een journalist hem verkeerd parafraseert, dan stapt hij met hetzelfde gemak naar diezelfde rechter. Tot zover niets nieuws. Wat veel mensen niet weten en wat misschien nog zorgelijker is, is hoe andere partijen de absurde stellingnames van Baudet legitimeren en normaliseren. Het rondetafelgesprek is bijvoorbeeld een initiatief van de VVD.

Het is op zichzelf niet verkeerd om te reflecteren op de scheiding der machten. Op hoe parlement, regering en rechters samen één democratische rechtsstaat vormen. Ook staat het een politicus vrij kritiek te hebben op een rechterlijke redenering. Maar wat Baudet doet is anders. Hij valt de rechtspraak als instituut aan. Met politieke motieven. Dat is wel fout. Daarmee komt de onafhankelijke rechtspraak als zodanig onder vuur te liggen. We hebben zelfs moeten knokken voor het vraagteken in de titel van het rondetafelgesprek. Dat zegt toch genoeg?

Wanneer rechters uitspraken doen waar populistische politici het niet mee eens zijn – denk aan het Urgendavonnis of de stikstofuitspraak – laait de kritiek in alle hevigheid op. Dan roepen die populisten weer in koor dat de rechter te veel op de stoel van de wetgever gaat zitten. Dit ondermijnt het vertrouwen in onze democratische rechtsstaat. Ten onrechte. Het feit dat de rechter uitspraken kán doen waar de politiek het niet mee eens is, is juist een teken dat onze rechters onafhankelijk zijn.

Laatste toevlucht na falend overheidsbeleid

Wij spreken ons uit tegen populistische aanvallen op de rechtspraak. Rechters zijn er om recht te spreken en de grondrechten van burgers te beschermen. De rechter is een laatste toevlucht voor mensen die het slachtoffer worden van falend overheidsbeleid. Recht spreken gebeurt te allen tijde binnen de kaders van de wet en internationale verdragen, zoals wij parlementariërs die samen met de regering ontwikkelen en goedkeuren.

Overigens zijn wij als wetgever deels verantwoordelijk voor rechterlijke uitspraken die politieke gevolgen hebben. De rechter kan dergelijke uitspraken alleen doen, als wij daar in de wet ruimte voor bieden.

En dat doen we de laatste jaren steeds vaker. Onder meer door decentralisaties die bol staan van de open normen. Rechters moeten er dan aan te pas komen om die open normen in specifieke gevallen te interpreteren. Dus als je al zou vinden dat de politieke impact van sommige rechterlijke uitspraken te groot is – laat helder zijn dat wij dat niet vinden – dan zouden we daarvoor eerst onszelf als parlementariërs in de spiegel aan moeten kijken.

De neiging Baudet zijn gang te laten gaan

We deden mee aan het rondetafelgesprek omdat we de discussie over onze democratische rechtsstaat niet aan populistische partijen over kunnen laten. Natuurlijk hebben wij ook de neiging gehad Baudet en de zijnen lekker hun gang te laten gaan. En we begrijpen de vragen: waarom doe je überhaupt mee? Geef je hem zo geen podium?

Wij zijn er echter van overtuigd dat dit rechtsstaat-ondermijnende pleidooi niet als bij toverslag verdwijnt wanneer we niets doen, maar daat het moet worden weersproken binnen de parlementaire democratie. Deze rondetafel had voor ons niet gehoeven, maar nu die er toch is, is het onze plicht dit podium te bestijgen en het pro-rechtsstatelijke geluid duidelijk te laten horen.

Nu Vrouwe Justitia steeds vaker ten prooi valt aan populistische aanvallen, zien wij het als onze taak haar te verdedigen in de politieke arena. Dat konden we alleen door niet weg te blijven, maar op te komen voor de rechtsstaat.ier geredigeerde tekst uit qps

Lees ook:

Welke gematigde politicus legt de rechtsstaat nog uit?

Eigenlijk is ‘A very stable Genius’ een stomvervelend boek. Minutieus brachten twee journalisten van de Washington Post de eerste drie jaar van Trumps presidentschap in beeld. Maar na honderd pagina’s weet je het wel. Het is chaos in het Witte Huis.

De rechter spreekt, het kabinet stelt uit

Op belangrijke onderwerpen tikken rechters het kabinet op de vingers. Het leidt tot ongemak bij politici op het Binnenhof. En vooral tot uitstelgedrag van ministers en staatssecretarissen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden