CommentaarSchuldbelijdenis

Protestantse Kerk erkent schuld aan joodse gemeenschap, en dat komt nooit te laat

De Protestantse Kerk in Nederland (PKN) komt tijdens de herdenking van de Kristallnacht op 8 november met een bijzondere verklaring, waarin schuld erkend wordt ­jegens de Joodse gemeenschap. De kerk ­belijdt schuld voor het meewerken aan een klimaat van antisemitisme voor, tijdens en na de Tweede Wereldoorlog. ,,Wij schoten tekort in spreken en in zwijgen, in doen en in laten, in houding en in gedachten’’, aldus de schuldbelijdenis die PKN-scriba René de Reuver op 8 november zal uitspreken.

,,De Protestantse Kerk in Nederland wil zonder ­terughoudendheid erkennen dat de kerk mede de voedingsbodem heeft bereid waarin het zaad van het antisemitisme kon groeien.’’

Dat de PKN meer dan 75 jaar na de bevrijding als ­instituut met deze verklaring komt, is laat. Dat had veel eerder gemoeten, omdat veel Joden zich na de oorlog in de steek gelaten voelden. Dat gezegd hebbende, is het nooit echt te laat voor een erkenning van schuld en verantwoordelijkheid, om daarmee in het reine te komen met de Joodse gemeenschap. Het Nederlands-Israëlitisch Kerkgenootschap reageerde dan ook verheugd.

De kerk spreek nadrukkelijk niet van excuses, omdat dit volgens De Reuver geen kerkelijk woord is, maar spreekt van schuld tegenover de Joodse gemeenschap. ,,Schuld is het diepste woord dat je voor falen kunt gebruiken’’, aldus De Reuver. De verklaring is in nauw overleg met vertegenwoordigers van de Joodse gemeenschap tot stand gekomen.

Ook onderdeel van het verzet tegen de Duitse bezetter

De verklaring biedt naar verwachting ruimte voor de belangrijke rol die plaatselijke kerken en christelijke verzetsmensen speelden tijdens de Tweede Wereldoorlog. Plaatselijke kerken, predikanten en kerkgangers waren op allerlei plekken in Nederland een actief ­onderdeel van het verzet tegen de Duitse bezetter.

Veel Joden of hun kinderen konden onderduiken bij gereformeerden, hervormden of bij mensen van andere christelijke gezindten. Deze krant werd destijds als verzetskrant gemaakt en verspreid door veelal gelovige mensen. Daarvoor is vaak een hoge prijs betaald. Voor deze gelovigen was de plaatselijke kerk vaak het hoogste gezag – en niet een koepel.

Maar er is ook een andere kant. Er waren ‘foute’ predikanten, het lidmaatschap van de NSB werd in de Hervormde Kerk niet verboden. Kerken spraken zich ­onvoldoende uit tegen antisemitisme of de bezetting, omdat dit te gevaarlijk zou zijn. Als instituut heeft de kerk gefaald, vindt de PKN als hedendaagse koepel van gereformeerde, hervormde en lutherse kerken.

Vandaar ook dat het ‘een schuldbelijdenis van het instituut kerk voor het instituut kerk is’, zegt De Reuver. En dat is een zorgvuldige verwoording, omdat dit ook ruimte geeft voor de erkenning van de inzet van individuele kerkleden en gemeenten tijdens de oorlog.

Het commentaar is de mening van Trouw, verwoord door leden van de hoofdredactie en senior redacteuren.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden