null

OpinieCoronabeleid

Problemen met coronatesten leggen het failliet van de optimalisatiecultuur bloot

Beeld

De coronacrisis laat nog maar eens zien dat onze dwang tot optimalisatie leidt tot tekorten, vindt Jona van Loenen, hoofd research bij een financieel technologische start-up. Een toename van het aantal testaanvragen leidde daarom meteen tot problemen. 

Als de coronacrisis iets heeft blootgelegd, dan is het wel het kernprobleem van het ­efficiëntie-denken en de optimalisatiecultuur. Waar we het vroeger bij efficiëntie nog hadden over de ‘juiste hoeveelheid’, zijn we nu doorgeschoten tot het gebruik van ‘zo weinig mogelijk’ middelen.

Perfect geïllustreerd door de projectleider van het Landelijk Coördinatieteam Diagnostische Keten: arts-microbioloog Edwin Boel. Hem werd gevraagd hoe het kon dat een toename van het aantal coronatest-aanvragen meteen voor problemen zorgde. Hij zei: “Je kunt je op veel dingen voorbereiden. Maar je kunt niet mensen hebben klaarzitten die niets doen, maar enkel wachten op het moment dat het drukker wordt”.

Het is alsof de brandweer pas brandweermannen gaat werven als er een huis in de fik staat, de landmacht pas soldaten rekruteert wanneer de oorlog is uitgebroken, of Ajax pas reservespelers aankoopt ­zodra iemand van het basiselftal ­gewisseld moet worden.

We betalen een prijs voor efficiëntie

Boel legt zo uit welk begrip we zijn gaan hanteren: niet het gebruik van de juiste hoeveelheid, maar van zo min mogelijk middelen. Onze systemen zijn zo ‘optimaal’ ingericht, maar wel op voorwaarde dat er niets onverwachts gebeurt. Dat is niet efficiënt, maar naïeve overoptimalisatie. Bij een systeem dat op maximale capaciteit draait, zorgt een kleine schok namelijk voor een sneeuwbaleffect. Zoals er op een ­‘geoptimaliseerd’ station direct chaos ontstaat, zodra er ook maar één trein uitvalt. Dit is het kernprobleem van optimalisatie: de effecten van ‘schokken’ zijn non-lineair en gaan altijd maar één kant op – de verkeerde. De meest geoptimaliseerde systemen zijn ook het meest fragiel. Ze brengen enorme beloning in tijden van voorspoed, maar evenzo grote straf in tijden van stress. Gecorrigeerd voor inflatie zijn kosten van mondiale rampen drie keer zo hoog als in de jaren tachtig, ontdekte Daniel Zajdenweber. We worden dan wel efficiënter, maar we betalen er een prijs voor.

Dit begrijpt de mens niet, maar de natuur wel. Sommige soorten zijn overbodig, maar je weet nooit welke. Onze menselijke systemen zijn ­gebouwd op het tegenovergestelde: geen buffer, maar optimalisatie. Dit gaat goed, zolang er niets ongewoons gebeurt. Maar het ongewone doet zich altijd voor. Dat heeft de ­coronacrisis ons wel geleerd. Vooruitgang kan niet bestaan zonder buffer. We weten vandaag immers niet wat we morgen nodig hebben. Vraag dat maar aan Edwin Boel.

Lees ook:

Gezondheidseconoom Jochen Mierau ergert zich rot aan de Nederlandse corona-aanpak: ‘De overheid wil alles zelf doen’

Gezondheidseconoom Jochen Mierau ziet met lede ogen aan hoe rommelig Nederland corona te lijf gaat. En dat terwijl er een grotere pandemie aanstaande is.

‘Voor de derde golf moet er een landelijk plan liggen’

Nathalie Peters is medisch leider op de spoedeisende hulp van VieCuri Medisch Centrum in Venlo. Ze mist een landelijke visie op de acute zorg in coronatijd.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden