null Beeld
Beeld

ColumnHans Goslinga

Premier Kaag: het zou heel gewoon (moeten) zijn

De kans dat Sigrid Kaag of Lilianne Ploumen de nieuwe minister-president zal worden, is klein. Al meer dan honderd jaar kunnen vrouwen worden gekozen als Kamerlid, maar een doorbraak naar de hoogste post in het kabinet is tot nu toe uitgebleven. Tenzij zich een wonder voltrekt, staat bij de komende verkiezingen opnieuw een man die laatste stap in de weg.

Is dat louter een kwestie van toeval of is Nederland in de grond een conservatief land, waar mannen slechts mondjesmaat macht afstaan aan vrouwen? Feit is dat ons land stilaan een bijna eenzame uitzondering is in Noordwest-Europa, het als meest democratisch beschouwde deel van de wereld.

Dubbel pijnlijk is dat de politieke stromingen die zich kinderen van de Verlichting noemen, al meer dan een halve eeuw dominant zijn in het krachtenveld. De christelijke partijen verloren bij de verkiezingen in 1967 hun absolute meerderheid. Uit hun midden kwam overigens wel, in 1956, de eerste vrouwelijke minister, de katholieke Marga Klompé, die later ook de eerste vrouwelijke minister van staat werd.

Een oordeel dat berust op een selectieve kijk

In het politieke debat is het bijna een cliché geworden dat de christelijke partijen de emancipatie van de vrouw steeds hebben geremd, maar dat oordeel berust op een selectieve kijk. Zo werd de abortus provocatus gelegaliseerd onder een kabinet van Van Agt en Wiegel, twee politici met een conservatieve inslag. Zij stelden ook de eerste staatssecretaris van emancipatiezaken aan en trokken voor hun kabinet vijf vrouwen aan, vier meer dan in het kabinet-Den Uyl, dat als het meest progressieve kabinet van de twintigste eeuw wordt beschouwd.

De beslissende doorbraak naar het actieve vrouwenkiesrecht, het recht om te stemmen, kwam in 1918 van de katholieke premier Ruijs de Beerenbrouck. Dat gebeurde weliswaar onder druk van revolutionaire woelingen in Europa en de halfbakken machtsgreep van de socialist Troelstra hier, maar het was nogal wat in die dagen, waarin ook liberalen en socialisten zich afvroegen wat ‘de roeping van de vrouw in de samenleving’ was. Ruijs’ voorganger, de liberaal Cort van der Linden, rekende deze vraag zelfs tot ‘de grote problemen van onze tijd’. Strookte het kiesrecht wel met de ‘principieel andere functie’ van de vrouw?

Op Netflix loopt thans de Amerikaanse documentaire Amend, die scherp laat zien hoe moeizaam de emancipatie van achtergestelde groepen – Afro-Amerikanen, vrouwen en homo’s – verloopt. Louter een juridische gelijkstelling is niet voldoende. Daarna moeten nog tal van sociale weerstanden worden overwonnen en is er niet zelden sprake van een terugval. Emancipatie is nog geen acceptatie.

In Nederland volgde op het kiesrecht voor vrouwen een arbeidsverbod voor gehuwde vrouwen bij de overheid en in het onderwijs. Dat verbod werd pas in 1958 opgeheven, in dezelfde tijd dat de handelingsonbekwaamheid van de gehuwde vrouw werd opgeheven.

Een loze belofte

De Amerikanen kozen in 2016 een verdediger van de blanke en mannelijke suprematie als president, een jaar nadat het Hooggerechtshof het verbod op het homohuwelijk ongrondwettig had verklaard. Gelijke bescherming door de wet voor alle burgers, al in 1868 in de grondwet van de Verenigde Staten verankerd, bleek in de praktijk heel lang een loze belofte.

De strijd om de macht tussen heersende en opkomende krachten verklaart veel van de politieke dynamiek in onze dagen. De opkomst van de populistische partijen is erop terug te voeren, net zoals de scheldpartijen op sociale media tegen vrouwelijke lijsttrekkers of politici met een kleurtje. Nieuwkomers vechten voor een plaats onder de zon en eisen ook hun gezichtspunten in de geschiedschrijving op. De documentaire Amend is daarom interessant; de makers laten de geschiedenis opnieuw zien, maar nu door de ogen van mensen met een kleur, vrouwen en homo’s.

Zoals in de culturele revolutie van de jaren zestig de waarden van huwelijk, gezin en zedelijkheid op de schop gingen, worden nu vertrouwde beelden omver getrokken, soms zelfs letterlijk. De onrust en onzekerheid die hiervan het gevolg zijn, blijken een vruchtbare bodem voor machtsvorming en bieden een gouden kans aan poseurs, fabulanten en andere tinnegieters. Tegelijk zijn hierdoor de traditionele partijen, gewend aan de politiek van herverdelen van schaarse middelen en gericht op besturen, zo van hun stuk gebracht dat zij sociale veranderingen niet goed op waarde lijken te schatten.

In dit perspectief zou het goed zijn als een vrouw doorbreekt naar het Torentje. De grootste verrassing daarvan zal zo goed als zeker zijn dat het als de gewoonste zaak van de wereld wordt ervaren. Daarom wordt het ook wel tijd die laatste stap zichtbaar te maken, nu er geen discussie meer over is dat de vrouw zelf over haar roeping gaat.

Hans Goslinga schrijft elk weekend een beschouwing over de staat van onze politiek en onze democratie. Lees ze hier terug.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden