null Beeld

Commentaar

Praten over Oekraïne zonder Oekraïne, dat doet denken aan de Koude Oorlog

Redactie Trouw

Op het eerste gezicht is er weinig tegen stevig overleg tussen leiders van twee belangrijke landen. Maar aan de digitale ontmoeting van dinsdag tussen de Amerikaanse president Joe Biden en zijn Russische ambtgenoot Vladimir Poetin kleven wrange aspecten. Zo was de aanleiding de militaire intimidatie door Rusland van buurland Oekraïne – voor een ‘oefening’ hebben zich tienduizenden Russische troepen verzameld in de grensregio. En het overleg vond plaats over de hoofden heen van Oekraïne zelf en van de Europese Unie.

Het was zo een gesprek dat herinneringen opriep aan de Koude Oorlog. Een periode waarin leiders in Washington en Moskou blokken vertegenwoordigden waarbinnen Europese landen ondergeschikt waren. Terwijl de context toch echt drastisch is veranderd, zeker voor het toenmalige Oostblok. De EU heeft zich ontwikkeld en uitgebreid, de Sovjet-Unie is uiteengevallen, veel landen zijn soeverein geworden. Of proberen dat te zijn.

Want als dit gesprek één ding duidelijk maakt, is het dat Rusland zijn invloedssfeer probeert terug te krijgen en daar tot op zekere hoogte nog in slaagt ook. Met het aanjagen van de rebellie in het oosten van Oekraïne en het annexeren van de Krim in 2014 was dat al zichtbaar, de huidige militaire intimidatie maakt dat nog duidelijker. Rusland motiveert met zijn destabiliserende gedrag ex-Oostbloklanden als Polen, en ex-Sovjetstaten als de Baltische staten en Oekraïne, om de veiligheidsparaplu van de VS te zoeken, al dan niet via de Navo. Ze willen niet opnieuw een speelbal worden van de geopolitieke ambities van Moskou.

Oekraïne als speelbal

Deze top was echter impliciet de bevestiging van de positie van Oekraïne als speelbal. De Oekraïense president Volodimir Zelenski wil graag bilateraal overleg tussen Moskou en Kiev over de rebellie in het oosten van het land, maar Poetin praat liever met Biden. De Amerikaan benadrukt op zijn beurt weliswaar de soevereiniteit van Oekraïne en dreigt met zware sancties tegen Rusland als het Oekraïne zou binnenvallen, maar geeft Poetin daarmee ook de kans het zonder Oekraïne over Oekraïne te hebben. Moskou heeft legitieme veiligheidswensen, maar die zijn geen excuus de soevereiniteit van landen te negeren.

In dit machtsspel speelt de EU nauwelijks een rol. Ze is zelf te afhankelijk van Russisch gas om massieve economische druk op Rusland uit te kunnen oefenen en ontbeert de slagkracht om Oekraïne militair te steunen. Opnieuw maakt deze oplopende spanning duidelijk dat de EU de afhankelijkheid van Russisch gas moet trachten af te bouwen. Een aanhoudende dialoog met Moskou is belangrijk en kan spanning verminderen, maar uiteindelijk moet wel de optie op tafel liggen om Rusland bij vergaand wangedrag echt hard aan te pakken.

Correctie: In een eerdere versie stond dat de Baltische staten voormalige Oostbloklanden waren. Dat is gewijzigd in ex-Sovjetstaten.

Het commentaar is de mening van Trouw, verwoord door leden van de hoofdredactie en senior redacteuren.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden