Column

Populisten fiksen problemen voor de korte termijn

Rob de Wijk.Beeld Foto: Jörgen Caris

In de Troonrede was er gelukkig aandacht voor de toestand in de wereld. Dat er ‘in de wereld veel aan de hand’ is, is een understatement. En de opmerking dat ‘globalisering een gegeven is waarop we als land moeten inspelen’, is een waarheid als een koe. 

De onrust die globalisering en grote mondiale veranderingen onder de mensen teweeg brengen, werd ook in de Troonrede erkend. Maar ik twijfel of het nieuwe kabinet die onrust kan wegnemen.

Wat er feitelijk aan de hand is, is door de vroegere, door Mussolini gevangengezette Italiaanse communistenleider Antonio Gramsci mooi samengevat met ‘interregnum’. We leven in een tijd waarin het oude wordt opgebroken en het nieuwe nog niet bestaat. In een wereld van grote verandering hebben mensen houvast nodig. Want een dergelijke tijd zorgt per definitie voor onrust. Dat dit visionair leiderschap eist, is logisch. Maar niet voor premier Rutte.

Dat bleek in zijn reactie op die andere ‘Troonrede’, namelijk die van EU-Commissievoorzitter Juncker. Rutte meldde dat hij zich kon vinden in een aantal voorstellen voor de korte termijn, maar dat Juncker een romanticus is als het om zijn toekomstvisie gaat.

Ik zou zeggen: zet er dan je eigen toekomstvisie tegenover, want daaraan is in een interregnum heel veel behoefte. Waarom? In een tijd waarin het oude verkruimelt en het nieuwe nog niet bestaat moet de kiezer het gevoel krijgen dat het landsbestuur in goede handen is.

Technocratie

Maar technocraten, dat zijn de politici die in Nederland en daarbuiten aan de knoppen zitten, hebben moeite met visie. Zij fiksen problemen voor de korte termijn. Populisten fiksen niets, maar hebben visies die de bevolking meenemen naar een niet bestaand verleden. Diezelfde populisten maken wel duidelijk dat mensen in onzekere tijden naar een toekomstperspectief snakken.

De lange duur van de kabinetsformatie doet vrezen dat de technocratie wederom zegeviert en dat een plan wordt gepresenteerd dat niet bestendig is tegen de grote veranderingen die komen gaan. De contouren van die veranderingen zijn al zichtbaar, maar de gevolgen daarvan nog niet.

Grondslagen weg

Zo zijn de afgelopen jaren grondslagen onder het Nederlands buitenlandbeleid weggeslagen. Door de Brexit zijn we onze steun in de EU kwijt; door Trumps protectionisme valt Amerika weg als de vertrouwde en betrouwbare partner. Brexit en Trump ondermijnen de liberale wereldorde waarop onze economie is geschraagd. Inmiddels toont onderzoek aan dat Amerika zelf door de dreiging van binnenlands politiek geweld instabiel kan worden. Daardoor kan zelfs Amerika in chaos wegzinken. De rellen van Charlotteville lijken een voorbode.

Dit soort fundamentele ontwikkelingen bepalen de houdbaarheid van een regeerakkoord in Nederland en de juistheid van de economische rekenarij die eraan ten grondslag ligt.

Goed dat de regering in de Troonrede erkent dat mensen in een snel veranderende wereld onzeker worden. Maar dit betekent wel dat de onderhandelaars boven de technocratie van de korte termijn moeten uitstijgen en een visie presenteren over hoe zij Nederland veilig en welvarend in een onzekere tijd gaan houden. Lukt dat niet, dan legt het regeerakkoord vooral de basis voor een toekomstige politieke nederlaag en nieuwe winst voor populisten.

Lees hier alle columns van Rob de Wijk.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden