OpinieVerkiezingen

Politici die zich bij de corona-aanpak door verkiezingen laten leiden? Daar is geen bewijs voor

Er is geen enkel bewijs dat verantwoordelijke politici zich bij de corona-aanpak door electorale overwegingen zullen laten leiden, stelt hoogleraar parlementaire geschiedenis Bert van den Braak.

Komt volledige en betrouwbare informatie over corona niet onder druk te staan door de aanstaande verkiezingen? Deze vrees uitte Esther van Fenema (Opinie, 5 oktober). Zij formuleert daarin enkele ferme stellingen, zoals: het kabinet kan ten val komen over de corona-aanpak, die aanpak wordt hét thema van de verkiezingen en politici in campagnemodus zullen niet langer betrouwbaar en transparant zijn.

Verder stelt zij dat het OMT geen flauw idee heeft waarom mensen zich niet aan bepaalde voorschriften houden, dat het aan expertise over gedrag ontbreekt en dat de corona-aanpak niet langer aan OMT en politici kan worden overgelaten. Er is een andere strategie nodig, met een leidende rol voor ‘deskundigen’ (wie dat dan ook mogen zijn). Dat zijn echter allemaal aannames, en echt niet meer dan dat.

Het belangrijkste kenmerk van de huidige crisis is dat die uniek is. Nooit eerder was er sprake van een relatief langdurige crisis, die bovendien internationaal is en waarop regeringen slechts beperkt invloed hebben. Dat is anders dan na een overstroming, een ernstige explosie, een neergestort vliegtuig of zelfs het ‘instorten’ van het internationale financiële stelsel.

Maar drie opties

Er zijn in de huidige crisis voor iedere regering slechts drie wegen. Allereerst is dat het indammen van verdere verspreiding van het virus, waardoor de zorg niet overbelast raakt en het aantal slachtoffers beperkt blijft. Er is echter niet een onomstreden beste aanpak; landen met elkaar vergelijken is vaak hachelijk. Verder moeten regeringen voorwaarden scheppen voor de komst van een vaccin en/of geneesmiddel. Als derde dient de maatschappelijke en economische schade zo beperkt mogelijk te worden gehouden.

Wat de impact op de verkiezingen zal zijn, valt moeilijk te voorspelen. Dat komt allereerst omdat de wijze waarop de crisis zich verder ontwikkelt moeilijk voorspelbaar is. Lopen de besmettingen en ziekenhuisopnames op, zijn nieuwe maatregelen nodig die tot verdere economische schade leiden en hoe snel komt er zicht op een oplossing?

Kritiek op onderdelen van de aanpak is er al langer, maar die kan veelal worden gepareerd met de constatering dat kennis beperkt was (en feitelijk nog is). Geen partij kan claimen dat een door haar voorgestane aanpak een volstrekt ander effect zou hebben gehad. Er zijn partijen die roepen om duidelijkere en strengere maatregelen, maar die tegelijkertijd de vrijheid van burgers niet te veel beknot willen zien. Bovendien is er onmiskenbaar een economisch effect van iedere maatregel. Wie én het virus effectief denkt te kunnen bestrijden én het maatschappelijke en economische leven weet te ontzien, mag het zeggen.

Zullen kiezers massaal weglopen naar de flanken?

In de verkiezingen van maart zal de crisisaanpak ongetwijfeld een rol spelen. Met name de lijsttrekkers van VVD (ervan uitgaande dat dit Rutte is) en CDA zullen op die aanpak worden aangesproken. Er zal zeker kritiek zijn, maar anderzijds was er tot nu toe ook veel waardering voor de maatregelen om de economische gevolgen beperkt te houden. Maar stel nu dat het de komende maanden echt veel slechter gaat, zullen kiezers dan bijvoorbeeld massaal weglopen naar de flanken? Dat ligt niet direct voor de hand.

Verkiezingen zijn immers niet alleen een moment voor verantwoording. Minstens zo belangrijk is de vraag hoe het land de komende vier jaar moet worden bestuurd. Daarbij spelen thema’s als economisch herstel, klimaataanpak en het zorgstelsel. Leiderschap, integriteit, vertrouwen, maar ook politiek-maatschappelijke visie zijn zeker zo bepalend voor de keuze die kiezers uiteindelijk zullen maken. Het is niet waarschijnlijk dat de corona-aanpak echt allesbepalend zal zijn in het stemhokje.

Er is geen enkel bewijs dat verantwoordelijke politici zich bij de corona-aanpak door electorale overwegingen zullen laten leiden. Dat zij fouten zullen maken, is wat anders. Maar zouden ‘deskundigen’ dat ook niet doen?

Lees ook:

Het partijbelang is tijdens een pandemie slecht voor de volksgezondheid

Nu de verkiezingen dichterbij komen, dreigen politieke belangen de aanpak van het virus te beïnvloeden, vreest Esther van Fenema, psychiater en lijsttrekker van NLBeter. Daarom moet de stem van deskundigen meer meetellen.

De verkiezingsstrijd wordt nog niet opgezocht: zorgen over corona zijn te groot 

De oude rotten Rutte, Asscher en Wilders domineerden bij de algemene beschouwingen, de belangrijkste politieke debatten van het jaar. Daarbij bleek opnieuw hoe de coronacrisis leidt tot toenadering in het politieke midden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden