column

Politici die het maatschappelijke belang boven het economische stellen. Kom daar nog eens om

Beeld Maartje Geels

Verbazingwekkend eigenlijk dat het vijftigjarig bestaan van het wettelijk minimumloon zo weinig aandacht kreeg.

Dit weekeinde een halve eeuw geleden schreef oud-vakbondsman en minister van sociale zaken Bauke Roolvink de wet op zijn naam, die de arbeidsverhoudingen in Nederland veel goed heeft gedaan en voor anderen jaren een steen des aanstoots was.

Roolvink was een klassieke vakbondsman. Via zelfstudie geëmancipeerd en uiteindelijk lid geworden van dat altijd onderschatte kabinet-De Jong. Maar ook de vleesgeworden vijand van de vakbeweging door zijn loonmaatregelen toen de beruchte loon-prijsspiraal Nederland in de richting van een recessie duwde.

Algemeen wordt de invoering van de Wet op de arbeidsongeschiktheid (van Roolvinks voorganger, de KVP’er Gerard Veldkamp) gezien als de wet die de verzorgingsstaat in Nederland voltooide, maar dat moet eigenlijk de Wet op het minimumloon zijn. De wet regelde niet alleen hoeveel een werknemer minimaal moest verdienen om een gezin te kunnen onderhouden, maar werd de norm voor alle uitkeringen. De bijstandsuitkering werd aanvankelijk tachtig procent van het minimumloon, net als de AOW en de nabestaandenuitkeringen. Later bij de hervorming van de verzorgingsstaat door het eerste kabinet-Lubbers werd dat zeventig procent. Het minimumloon was dus niet het bestaansminimum, maar dat minimum werd wel van het laagste wettelijke loon afgeleid.

Toonbeeld van beschaving

Het minimumloon was volgens voormalig fractievoorzitter van het CDA en oud-minister van sociale zaken Bert de Vries, een ‘toonbeeld van beschaving’. De VVD, coalitiepartner van het CDA tijdens de hervorming van de verzorgingsstaat, pleitte voortdurend voor het afschaffen ervan. Vooral de latere partijleider Frits Bolkestein werd niet moe hiervoor te strijden. Zo’n bodem in de beloningen was volgens de liberalen een ongewenste verstoring van de markt. Het minimumloon had bovendien het vanuit werkgelegenheidsoogpunt vervelende effect, dat in cao’s de laagste loonschalen boven het minimumloon ongebruikt bleven. Het zorgde voor een bodem in de onderhandelingen en daar bovenuit komen werd een stuk gemakkelijker. Banen gingen verloren, vond de VVD, en ongetwijfeld betekent het bestaan van een wet die werkgevers dwingt minimaal een bepaald loon uit te betalen inderdaad dat potentiële banen in Nederland verloren gaan. Hier zijn – anders dan bijvoorbeeld in de Verenigde Staten – bij dure appartementencomplexen niet of nauwelijks portiers te vinden die de deur voor je openhouden. Het minimumloon heeft die banen weggesaneerd.

De Vries was nog een typisch voorbeeld van een politicus met principes. Principes die hem verhinderden te doen wat wellicht economisch logisch was, maar maatschappelijk ongewenst. Een werknemer, of arbeider zo u wilt, diende van het loon van een voltijdse baan rond te kunnen komen. De portier in de VS is in de avonduren of juist overdag schoonmaker elders en heeft wellicht ook nog een krantenwijk. Meerdere banen hebben uit pure economische noodzaak, komt regelmatig voor in landen zonder een minimumloon. Daar paste De Vries voor, ook in de jaren tachtig van de vorige eeuw toen banen scheppen het eerste en zo ongeveer enige doel van de nationale politiek was.

Kom daar nog eens om in de huidige politiek. Economische logica overheerst en beheerst in feite elke politieke discussie. Principes vanuit een mensvisie en een visie op de inrichting van de samenleving worden daaraan ondergeschikt gemaakt. Nee, vijftig jaar minimumloon heeft veel en veel te weinig aandacht gekregen.

Lex Oomkes is senior politiek redacteur bij Trouw en schrijft wekelijks een column.

Lees ook:

Hoera! Het minimumloon bestaat 50 jaar (en bewijst nog steeds zijn waarde)

Vijftig jaar geleden voerde Bauke Roolvink, de ARP-minister die uit de vakbond CNV kwam, het minimumloon in. Dat heeft veel goeds gebracht.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden