null Beeld

ColumnIrene van Staveren

Poetin houdt zich niet aan de modellen van economen

Irene van Staveren

Er wordt weleens gezegd dat economen overal een optimaliseringsvraagstuk van maken. Zo heeft Gary Becker de Nobelprijs voor de Economie gekregen voor het modelleren van de huwelijksmarkt, drugsverslaving en de vraag waarom vrouwen thuis meer zorgtaken doen dan mannen. In zijn verklaringen spelen aannames over de voorkeuren van mensen een cruciale rol. Drugsverslaafden zouden een korte tijdshorizon hebben en daarom liever gaan voor genot nu dan een gezond leven later. En vrouwen, zegt Becker, specialiseren zich in huishoudelijke taken omdat ze daar nu eenmaal beter in zijn dan mannen of omdat hun marktloon nu eenmaal lager ligt dan dat van mannen (maar waarom dat zo is, verklaart Becker niet en dat dat loonverschil een vicieuze cirkel in stand houdt evenmin).

Toch denk ik dat het goed is als economen verder ­kijken dan de geijkte economische vraagstukken. Wat hebben we eigenlijk te melden over oorlog en vrede? Begin jaren negentig deed ik onderzoek naar Nederlandse wapenexporten en de impact daarvan op conflicten. Toen werd ik lid van de internationale economenvereniging tegen de wapenwedloop, waarvan Jan Tinbergen, de eerste Nobelprijswinnaar voor de Economie, erelid was. Hij was actief voor de VN en voorstander van een sterk wereldwijd samenwerkingsverband van alle landen. Voor hem was internationale samenwerking hét recept tegen oorlog. Daarom was hij sceptisch over blokken, zoals het Sovjetblok en de EU, zo zocht Erwin Dekker onlangs uit voor zijn biografie over Tinbergen.

De oorlog in Oekraïne gaat over de invloedssfeer van zulke blokken. Brussel wil Oekraïne er wel bij hebben en het land zelf heeft altijd de optie opengehouden om ook het lidmaatschap van de Navo aan te vragen. Terwijl Poetin het land nog steeds beschouwt als behorend bij de Russische invloedssfeer, met een compleet verdraaid historisch verhaal en regelrechte onzin over de regering en het volk van zijn buurland.

De scepsis van Tinbergen blijkt misschien wel terecht, maar wat kopen we daarvoor?

De EU heeft inmiddels besloten wapenleveranties aan Oekraïne te financieren en zware sancties op te leggen aan Rusland. Welke van de twee zou het effectiefst zijn? Het eerste is voor de verdediging, maar zou kunnen leiden tot meer slachtoffers en escalatie. Het tweede probeert druk te zetten op Poetin, maar heeft waarschijnlijk een lange adem nodig.

De vereniging van economen voor vrede en veiligheid – de nieuwe naam van Tinbergens oude club – geeft een gelijknamig tijdschrift uit. Zes jaar geleden verscheen daarin een artikel waarin twee economen, na de annexatie van de Krim, een model presenteerden over het voorkomen van een verdere inname van Oekraïne. Ze dichtten daarin Poetin een hoge risicobereidheid toe. Ze voorspelden dat daardoor sancties effectiever zouden zijn dan bewapening van het Oekraïense leger door het Westen. Maar ondanks de sancties viel Poetin het land toch binnen.

Misschien waren de sancties niet hard genoeg voor iemand die bereid is een hoog risico te nemen? Dat zou natuurlijk kunnen. Of kan en wil Poetin geen rationele kosten-batenanalyse maken? Ik denk eerder dat dat laatste het geval is. Tegen een megalomane dictator, die zelfs van zijn naaste adviseurs geen tegenspraak duldt, is geen economisch model opgewassen.

Irene van Staveren is hoogleraar ontwikkelingseconomie aan de Erasmus Universiteit. Voor Trouw schrijft ze om de week een column over economie. Lees ze hier terug.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden