OPINIE

Paus, nu is het tijd voor daden

'De paus beschermt pedofiele priesters' staat te lezen op dit bord in Dublin. Er zijn als protest ook kinderschoentjes aan een hek vastgeknoopt. Beeld Reuters

Woorden van afschuw, spijt en berouw over de daden van rooms-katholieke priesters zijn er nu genoeg geweest, vindt Paul van Geest, hoogleraar kerkgeschiedenis en geschiedenis van de theologie aan Tilburg University.

Paus Franciscus staat voor de grootste opgave van zijn pontificaat. Naar aanleiding van de recent geopenbaarde misbruikschandalen in Chili betuigde hij in een lange brief spijt over zijn volstrekt verkeerde en van feilbaarheid getuigende inschatting van Juan Barros. Deze Chileense bisschop bleek wél medeplichtig aan misbruik terwijl de paus dit eerst niet kon geloven.

Het rapport van procureur-generaal Josh Shapiro over het misbruik van meer dan duizend minderjarigen door geestelijken in Pennsylvania in de periode 1940-2002 vormde voor de paus de belangrijkste aanleiding om spijt, schaamte en verdriet uit te drukken over de pijn die slachtoffers is aangedaan. Hij uitte hierin ook zijn onmacht en woede over de hoogmoed en het narcisme van geestelijken die doen alsof er niets aan de hand is. Ook vroeg hij vergeving voor vertraging in de procedures die tot genezing van slachtoffers moeten leiden en noemt hij het misbruik van minderjarigen geen 'zonde' maar 'misdaad'. Zo geeft hij impliciet aan dat priesters die misdaden plegen overgeleverd zijn aan civiele en niet alleen aan kerkelijke instanties.

Mentaliteitsverandering

De pauselijke brieven van Franciscus en zijn voorganger Benedictus waarin ze spijt en berouw betuigen komen oprecht over. Zij getuigen ook van een belangrijke mentaliteitsverandering. De tijd van ontkenning of bagatellisering van het leed van slachtoffers lijkt voorgoed voorbij. Doofpotten en mantels der liefde raken minder in zwang.

Maar de eigenlijke opgave voor de paus komt nu. Na de doofpottenfase (1) en het belijden van schuld (2) breekt een volgende fase aan. Enkele jaren geleden stapte Marie Collins, zelf slachtoffer, uit de pauselijke commissie die het kindermisbruik moest tegengaan. Zij voelde zich gefrustreerd door de traagheid en de tegenwerking die curiemedewerkers 'levend in hun eigen bubble' pleegden tijdens het ten uitvoer brengen van de aanbevelingen van de commissie. Er gebeurde te weinig dat liet zien dat het werkelijk om de slachtoffers ging. Collins was een van de eersten die de paus ervan doordrong dat het in een volgend stadium (3) niet op woorden aankomt - hoe oprecht ook - maar op daden. Onlangs schreef zij dat hij in verklaringen slachtoffers niet meer hoeft te vertellen hoe vreselijk misbruik is, maar moet melden wat hij concreet gaat doen om daders verantwoordelijk te stellen. Uitstel daarvan wordt niet meer geduld.

Kernachtiger kan de volgende fase in dit ontluisterende hoofdstuk in de kerkgeschiedenis niet worden ingeluid.

Ontslag

Maar bescheiden doch beslist heeft de paus al zelf enigszins meegewerkt aan het inluiden van deze derde fase, ondanks de tegenwerking van curiemedewerkers. Zo stuurde hij een gezant naar Honduras na berichten dat hulpbisschop Pineda Fasquelle, die zaakwaarnemer was van kardinaal Maradiaga, seminaristen tot seks zou hebben gedwongen. De hulpbisschop werd ontslagen toen de aantijgingen waar bleken. De paus ontsloeg de Chileense bisschop Barros, en onthief de voormalige aartsbisschop van Washington, Theodore McCarrick, uit het kardinalaat. Kardinaal Pell, tot voor kort de derde man binnen het Vaticaan, is zijn bescherming binnen de Vaticaanse muren kwijt. Hij mag zich voor vermeende misdaden verantwoorden voor een civiele rechtbank in zijn vaderland Australië. De pedoseksuele aartsbisschop Wesolowski werd teruggezet in de lekenstand. Tijdens diens uitvaart - hij stierf plotseling - werd niet gepreekt. Er werd tien minuten gezwegen.

Deze handelingen zijn piepkleine signalen dat de paus mogelijk naar Marie Collins geluisterd heeft. Zij zijn als het geluid van blokfluiten in een ouverture. Het is nu wachten op de klanken van een fugatisch hoofdwerk dat door paus én curie gezamenlijk gespeeld wordt.

Lees ook: Paus praat over schuld, maar voor slachtoffers gebeurt er weinig

Paus Franciscus ging in Ierland diep door het stof: hij sprak over schuld en schaamte. Zijn tegenstanders vinden dat hij moet opstappen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden